Tekst źródłowy strony Paradoks płci (lingwistyka)

'''Paradoks płci''' w socjolingwistyce odnosi się do zjawiska, w którym kobiety bardziej niż mężczyźni mają tendencję do podporządkowania się normom językowym w sytuacji, gdy są jasno określone, oraz mniej w pozostałych sytuacjach. "Paradoks" polega na tym, że kobiety znacznie częściej używają prestiżowych form językowych i unikają stygmatyzowanych wariantów niż mężczyźni; jednocześnie to kobiety są bardziej skłonne do przewodzenia zmianom językowym dzięki zastosowaniu nowych, innowacyjnych form językowych.

== Charakterystyka ==
Labov wskazuje, że ''mężczyźni częściej używają niestandardowych form językowych niż kobiety''. Mężczyźni mają większe tendencje do używania form niestandardowych bez obawy o językową stygmatyzację; analogicznie, kobiety używają bardziej standardowych form językowych, niosących ze sobą pewien prestiż. Przywołuje chociażby alternację [n] oraz [ŋ] w ''-ing''. Mężczyźni częściej używają kolokwialnej formy [ɪn] (''cryin&apos;'', ''smilin&apos;'', ''eatin&apos;'') w porównaniu do kobiet, gdzie dominująca jest standardowa [ɪŋ]. Zjawisko to zostało potwierdzone w Stanach Zjednoczonych (konkretnie Nowy Jork, Detroit, Filadelfia), Kanadzie (Ottawa), na Wyspach Brytyjskich oraz w Australii. Takie płciowe zróżnicowanie w wymowie ''-ing'' obecne jest również wśród nastolatków.

Inną cechą językową dość silnie skorelowaną z płcią jest chociażby przejście angielskich spółgłosek frykatywnych dentalnych /θ, ð/ w plozywne [t̪, d̪] lub afrykaty [t̪͡θ, d̪͡ð]; ta niestandardowa realizacja fonemów /θ, ð/ zaobserwowana w Nowym Jorku, Detroit czy Belfaście wskazuje, że mężczyźni częściej używają niestandardowych form [t̪, d̪] oraz [t̪͡θ, d̪͡ð].

Jednocześnie ''kobiety częściej używają nowych innowacyjnych form niż mężczyźni''. Labov wskazuje tutaj konkretnie formy które generalnie są w świadomości użytkowników języka oraz częściej występują w bardzo formalnym języku, rozpoczęte przez grupy społecznie dominujące (''change from above''). Mężczyźni częściej używają form tradycyjnych i lokalnych, znacznie później przyjmują zmiany językowe. Labov odnosi się tu do popularnego stereotypu, że kobiety wysławiają się poprawniej bądź lepiej niż mężczyźni. Jednocześnie dość popularnym zabiegiem w sztuce ({{abbr|m.in.|między innymi}} literatura, film) jest stosowanie niestandardowych form językowych w celu podkreślenia męskości danej postaci.

Labov ostatecznie również wskazuje, że ''kobiety najczęściej rozpoczynają proces zmian językowych''. Odnosi się to do zmian językowych, które nie zakorzeniły się jeszcze w świadomości językowej (''change from below''). Kobiety zapoczątkowały wiele procesów językowych, jak chociażby rozluźnienie samogłosek przed /l/ w południowym i zachodnim USA, prowadząc do [[Defonologizacja|defonologizacji]] ''fool''-''full''. Początek przesuwki miast północnych (''Northern Cities Vowel Shift'', NCVS) polegający na przejściu /æ/ w [ɛə] oraz /ɑ/ w [a] w północnych miastach stanów Nowy Jork, Ohio, Michigan, Illinois i Wisconsin został zapoczątkowany przez kobiety z niższej klasy średniej w latach {{abbr|30.|trzydziestych}} {{abbr|XX|dwudziestego}} wieku<ref>Labov, W., Ash, S., & Boberg, C. (2006). ''The atlas of North American English: Phonetics, phonology, and sound change''. Berlin: Mouton de Gruyter.</ref>.

Labov wskazuje, że istnieją jednak zmiany, w których przodują mężczyźni, niż kobiety. Wspomina chociażby utratę zaokrąglenia /ɒ/ w akcencie Norfolk czy odwrotny proces – cofnięcie i zaokrąglenie /a/ w Belfaście; oba te zjawiska dominują wśród mężczyzn. Oznacza to, że zmian językowych nie da się bezpośrednio przypisać do jednej płci, aczkolwiek liczba przypadków, w których to mężczyźni rozpoczęli proces zmian językowych jest znacznie mniejsza; ponadto, zmiany te są bardziej ograniczone lokalnie, aniżeli wpływające na cały system językowy, jak to miało miejsce w przypadku przesuwki miast północnych.

== Przypisy ==
<references/>

== Bibliografia ==
* Labov, W. (1990). The intersection of sex and social class in the course of linguistic change. ''Language Variation and Change, 2''(2), 205-254.

[[Kategoria:Lingwistyka]]