Tekst źródłowy strony IPA/Pomoc/Język polski

[[Plik:Polish monophthongs chart.png|thumb|Samogłoski ustne w języku polskim]]
Poniższe tabele pokazują, w jaki sposób transkrybowana jest polska wymowa w artykułach na [[MruczekWiki]] oraz w [[Mruczeksłownik]]u przy użyciu [[IPA|międzynarodowego alfabetu fonetycznego]] (IPA).

Transkrypcja ta jest transkrypcją fonemiczną i nie uwzględnia alofonów bądź bardziej dokładnych cech artykulacyjnych, które jednak nie wpływają na odróżnianie poszczególnych fonemów. Dokładniejszą transkrypcję można umieścić w nawiasach kwadratowych, jeżeli jest ona pożądana.

<div style="display: flex;">
{| class="wikitable" style="margin: 1em; text-align: center;"
|+ Spółgłoski
! {{abbr|IPA|Zapis w międzynarodowym alfabecie fonetycznym}}
! Zapis
! Przykłady
! Uwagi
|-
| <big>b</big>
| b
| '''b'''ardzo
|
|-
| <big>d</big>
| d
| '''d'''awno
|
|-
| <big>d͡z</big>
| dz
| [[Dzban (slang)|'''dz'''ban]]
|
|-
| <big>d͡ʑ</big>
| dź, dz(i)
| '''dzi'''adek
|
|-
| <big>d͡ʐ</big>
| dż
| '''Dż'''akarta
|
|-
| <big>f</big>
| f
| '''f'''oka
|
|-
| <big>ɡ</big>
| g
| '''g'''rać
|
|-
| <big>x</big>
| ch, h
| '''ch'''leb
| <ref>W niektórych dialektach wschodnich oraz górnośląskich litera ⟨h⟩ reprezentuje fonem /ɦ/ (dźwięczne ⟨h⟩). W standardowej polszczyźnie ⟨h⟩ oraz ⟨ch⟩ reprezentują jeden fonem: /x/.</ref>
|-
| <big>j</big>
| j, i
| '''j'''ak
| 
|-
| <big>k</big>
| k
| '''k'''rowa
|
|-
| <big>l</big>
| l
| '''l'''ampa
|
|-
| <big>w</big>
| ł
| '''ł'''adny
| <ref>W niektórych dialektach /l/ tam, gdzie zapisywane za pomocą ⟨ł⟩ wymawiane jest jako spółgłoska lateralna welaryzowana [ɫ̪], tak zwane "aktorskie ''Ł''".</ref>
|-
| <big>m</big>
| m
| '''m'''orze
|
|-
| <big>n</big>
| n
| '''n'''ad
|
|-
| <big>ɲ</big>
| ń, n(i)
| '''ni'''e
|
|-
| <big>p</big>
| p
| '''p'''olicja
|
|-
| <big>r</big>
| r
| '''r'''óżowy
|
|-
| <big>s</big>
| s
| '''s'''mak
|
|-
| <big>ɕ</big>
| ś, s(i)
| Ja'''ś'''
|
|-
| <big>ʂ</big>
| sz
| '''sz'''ybko
|
|-
| <big>t</big>
| t
| '''t'''ak
|
|-
| <big>t͡s</big>
| c
| '''c'''ałkiem
|
|-
| <big>t͡ɕ</big>
| ć, c(i)
| '''ci'''erpki
|
|-
| <big>t͡ʂ</big>
| cz
| '''cz'''y
|
|-
| <big>v</big>
| w
| '''w'''artość
| 
|-
| <big>z</big>
| z
| '''z'''ebra
|
|-
| <big>ʑ</big>
| ź, z(i)
| '''zi'''arno
|
|-
| <big>ʐ</big>
| ż, rz
| '''rz'''adko
| <ref>Gdy zapisywane jako dwuznak ⟨rz⟩ to na niektórych obszarach część osób posiada fonem /r̝/, który kontrastuje zarówno z /r/, jak i /ʐ/. Wymawiany jest wówczas jak ⟨ř⟩ w języku czeskim. Większość Polaków łączy ten fonem z /ʐ/ i wymawia [ʐ], jak w standardowej polszczyźnie; osoby utrzymujące rozróżnienie (przeważnie osoby starsze) sporadycznie też to robią.</ref>
|}
<div>
{| class="wikitable" style="margin: 1em; text-align:center;"
|+ Samogłoski ustne
! {{abbr|IPA|Zapis w międzynarodowym alfabecie fonetycznym}}
! Zapis
! Przykłady
! Uwagi
|-
| <big>a</big>
| a
| t'''a'''m
| <ref>W języku polskim /a/ jest samogłoską otwartą centralną, w precyzyjnej, bardzo wąskiej transkrypcji zapisywanej [ä]. Ze względów praktycznych pomija się jednak diakrytyk centralizacji.</ref>
|-
| <big>ɛ</big>
| e
| kr'''e'''m
|
|-
| <big>i</big>
| i
| p'''i'''wo
|
|-
| <big>ɔ</big>
| o
| r'''o'''k
|
|-
| <big>u</big>
| u, ó
| d'''u'''ży
|
|-
| <big>ɨ</big>
| y
| m'''y'''
|}

{| class="wikitable" style="margin: 1em; text-align:center;"
|+ Samogłoski nosowe
! {{abbr|IPA|Zapis w międzynarodowym alfabecie fonetycznym}}
! Zapis
! Przykłady
! Uwagi
|-
| <big>ɔ̃</big>
| ą
| w'''ą'''ż
| <ref name="nasal>Samogłoski nosowe /ɔ̃/ i /ɛ̃/ fonetycznie składają się ze zwykłej samogłoski ustnej, po której następuje element nosowy. Fonetycznie są więc one formalnie dyftongami nosowymi. Elementem nosowym w dyftongach nosowych jest: 
* [n] przed /t/, /d/, /t͡s/, /d͡z/, /t͡ʂ/, /d͡ʐ/: ''kąt'' [kɔnt],
* [ɲ] przed /t͡ɕ/, /d͡ʑ/: ''pięć'' [pʲɛɲt͡ɕ],
* [ŋ] przed /k/, /ɡ/, /x/: ''ręka'' [ˈrɛŋka],
* [m] przed /p/, /b/: ''gęba'' [ˈɡɛmba],
* [w̃] przed /s/, /z/, /ʂ/, /ʐ/: ''wąż'' [vɔw̃ʂ],
* [j̃] przed /ɕ/, /ʑ/: ''gęś'' [ɡɛj̃ɕ].</ref><ref>/ɔ̃/ w wygłosie wyrazu posiada wymowę [ɔw̃]: ''są'' [sɔw̃].</ref>
|-
| <big>ɛ̃</big>
| ę
| cz'''ę'''ść
| <ref name="nasal"/><ref>/ɛ̃/ w wygłosie wyrazu traci bądź znacznie osłabia swoją nazalizację: ''się'' [ɕɛ] lub (rzadziej) [ɕɛ̃].</ref>
|}

{| class="wikitable" style="margin: 1em; text-align: center;"
|+ Cechy suprasegmentalne
! {{abbr|IPA|Zapis w międzynarodowym alfabecie fonetycznym}}
! Opis
|-
| <big>ˈ</big>
| style="text-align: left;" | Akcent główny (umieszczany przed akcentowaną sylabą),<br>zazwyczaj przedostatnia sylaba wyrazu.
|-
| <big>ˌ</big>
| style="text-align: left;" | Akcent poboczny.
|-
| <big>.</big>
| style="text-align: left;" | Podział na sylaby.
|}
</div>
</div>

'''Uwagi:'''
<references/>

== Linki zewnętrzne ==
* [http://polfon.upol.cz PolFon] – interaktywna strona poświęcona polskiej fonetyce, zawierająca głoski (spółgłoski i samogłoski) występujące w języku polskim wraz z nagraniami.

[[Kategoria:Lingwistyka]]