Tekst źródłowy strony IPA/Pomoc

__NOTOC__
Oto podstawowy poradnik do symboli [[IPA|międzynarodowego alfabetu fonetycznego]]. Parę rzadkich symboli IPA nie jest uwzględnionych; można je znaleźć w [[IPA|głównym artykule IPA]].

W miarę możliwości dla każdego symbolu IPA podano przykład w języku polskim bądź języku angielskim (RP odnosi się do odmiany brytyjskiej – Received Pronunciation, zaś GA do odmiany amerykańskiej – General American). Pozostałe języki obce, które są używane do zilustrowania dodatkowych dźwięków to przede wszystkim niemiecki, francuski, rosyjski, hiszpański. W przypadku symboli nie objętych tymi językami używane są inne języki jak czeski.

W lewej kolumnie wyświetlane są symbole.

{| style="margin:auto; border:1px solid rgba(0,0,0,0.6); border-radius:0; border-spacing:0; background-color: rgba(0,0,0,0.05); font-size:88%; text-align:center;"
! style="background-color:rgba(0,0,0,0.25); color:#EEEEEE; font-size: 1.2em; padding: 2px 5px; border-bottom: 1px solid rgba(0,0,0,0.6)" | Spis treści
|-
| style="padding:3px;" |
<div class="hlist">
* [[#A|A]]
* [[#B|B]]
* [[#C|C]]
* [[#D|D]]
* [[#E|E]]
* [[#F|F]]
* [[#G|G]]
* [[#H|H]]
* [[#I|I]]
* [[#J|J]]
* [[#K|K]]
* [[#L|L]]
* [[#M|M]]
* [[#N|N]]
* [[#O|O]]
* [[#P|P]]
* [[#Q|Q]]
* [[#R|R]]
* [[#S|S]]
* [[#T|T]]
* [[#U|U]]
* [[#V|V]]
* [[#W|W]]
* [[#X|X]]
* [[#Y|Y]]
* [[#Z|Z]]
</div>
<div class="hlist" style="margin-top:1px;">
* [[#Pozostałe|Pozostałe symbole]]
* [[#Diakrytyki|Diakrytyki]]
* [[#Nawiasy|Nawiasy]]
* [[#Linki zewnętrzne|Linki zewnętrzne]]
</div>
|}

== Symbole podstawowe ==
{| class="wikitable"
! rowspan=2 | Symbol
! colspan=4 | Przykłady
! rowspan=2 | Opis
|-
! colspan=2 | Język
! Słowo
! IPA
|- id="A"
! colspan=6 | A
|-
| rowspan=2 | <big>[a]</big>
| colspan=2 | polski
| ''j'''a'''jo''
| [ˈjajo]
| rowspan=2 | W języku polskim ''a'' między głoskami miękkimi jak ''i'' czy ''j''.
|-
| angielski
| RP
| ''c'''a'''t''
| [kʰat]
|-
| <big>[ä]</big>
| colspan=2 | polski
| ''k'''a'''t''
| [kät̪]
| Polskie ''a''.
|-
| <big>[ɐ]</big>
| angielski
| RP
| ''c'''u'''t''
| [kʰɐt]
| Podobnie polskie ''a'', tylko z mniej otwartą szczęką.<br>W transkrypcjach języka angielskiego [ɐ] zazwyczaj jest transkrybowane ⟨ʌ⟩.
|-
| <big>[ɑ]</big>
| angielski
| RP
| ''f'''a'''ther''
| [ˈfɑːðə]
| Cofnięte w stosunku do [ä].
|-
| <big>[ɒ]</big>
| angielski
| RP
| ''c'''o'''t''
| [kʰɒt]
| Jak [ɑ], tylko z zaokrągleniem warg.
|-
| <big>[ʌ]</big>
| angielski
| GA
| ''c'''u'''t''
| [kʰʌt]
| Jak [ɔ], ale bez zaokrąglenia warg.<br>W transkrypcjach języka angielskiego ⟨ʌ⟩ może oznaczać głoskę [ɐ] lub [ɜ].
|-
| <big>[æ]</big>
| angielski
| GA
| ''c'''a'''t''
| [kʰæt]
| Dźwięk postrzegany jako będący pomiędzy polskim ''a'' a ''e''.
|- id="B"
! colspan=6 | B
|-
| <big>[b]</big>
| colspan=2 | polski
| '''''b'''as''
| [bäs̪]
| Polskie ''b''.
|-
| <big>[β]</big>
| colspan=2 | hiszpański
| ''la'''v'''a''
| [ˈläβ̞ä]
| Jak [b], ale z otwartymi ustami.
|- id="C"
! colspan=6 | C
|-
| <big>[c]</big>
| colspan=2 | czeski
| ''s'''t'''ín''
| [sciːn]
| Pomiędzy polskim '''''t'''ir'' a '''''k'''ir''.
|-
| <big>[ç]</big>
| colspan=2 | niemiecki
| ''ni'''ch'''t''
| [nɪçt]
| Podobnie polskie '''''ch'''imera''. Niektórzy w języku angielskim mają tę głoskę w słowie '''''h'''uge''.
|-
| <big>[ɕ]</big>
| colspan=2 | polski
| '''''ś'''ruba''
| [ˈɕrubä]
| Polskie ''ś''.
|- id="D"
! colspan=6 | D
|-
| rowspan=2 | <big>[d]</big>
| colspan=2 | polski
| '''''d'''om''
| [d̪ɔm]
| rowspan=2 | Polskie ''d'' jest dentalne: język dotyka zębów.<br>Angielskie ''d'' jest alweolarne: język nie dotyka zębów.
|-
| colspan=2 | angielski
| '''''d'''ash''
| [dæʃ]
|-
| <big>[ð]</big>
| colspan=2 | angielski
| '''''th'''is''
| [ðɪs]
| Angielskie dźwięczne ''th''.
|-
| rowspan=2 | <big>[dz]</big>
| colspan=2 | polski
| '''''dz'''won''
| [d̪͡z̪von̪]
| rowspan=2 | Polskie ''dz''.
|-
| colspan=2 | angielski
| ''a'''dds'''''
| [ædz]
|-
| <big>[dʒ]</big>
| colspan=2 | angielski
| '''''j'''ump''
| [d͡ʒʌmp]
| Między polskim ''dź'' a ''dż''. W transkrypcjach języka polskiego ⟨d͡ʒ⟩ zazwyczaj oznacza [d͡ʐ].
|-
| <big>[dʑ]</big>
| colspan=2 | polski
| '''''dź'''więk''
| [d͡ʑvʲeŋk]
| Polskie ''dź'' lub ''dzi''.
|-
| <big>[dʐ]</big>
| colspan=2 | polski
| '''''dż'''em''
| [d͡ʐɛm]
| Polskie ''dż''. Przez polskich lingwistów głoska [d͡ʐ] jest transkrybowana ⟨d͡ʒ⟩.
|- id="E"
! colspan=6 | E
|-
| rowspan=3 | <big>[e]</big>
| colspan=2 | polski
| ''dzi'''e'''ń''
| [d͡ʑeɲ]
| rowspan=3 | Polskie ''e'' po głoskach miękkich jak ''i''.
|-
| colspan=2 | hiszpański
| ''b'''e'''b'''é'''''
| [beˈβ̞e]
|-
| angielski
| Szkocja
| ''f'''a'''ce''
| [feːs]
|-
| rowspan=2 | <big>[ɘ]</big>
| angielski
| Australia
| ''b'''ir'''d''
| [bɘːd]
| rowspan=2 | Podobnie jak ''y'' w języku polskim, tylko bardziej cofnięte.<br>[ɘ̟] w języku polskim zazwyczaj transkrybowane jest ⟨ɨ⟩.
|-
| colspan=2 | polski
| ''m'''y'''sz''
| [mɘ̟ʂ]
|-
| <big>[ə]</big>
| colspan=2 | angielski
| '''''a'''bove''
| [əˈbʌv]
| Samogłoska średnia centralna, szwa; występuje przeważnie w sylabach nieakcentowanych.
|-
| <big>[ɚ]</big>
| angielski
| GA
| ''runn'''er'''''
| [ˈɹʌnɚ]
| [[Samogłoska z retrofleksją]].
|-
| <big>[ɛ]</big>
| colspan=2 | polski
| ''t'''e'''n''
| [t̪ɛn̪]
| Polskie ''e''.
|-
| <big>[ɜ]</big>
| angielski
| RP
| ''b'''ir'''d''
| [bɜːd]
| W RP odpowiednik [ə] w sylabach akcentowanych.
|-
| <big>[ɝ]</big>
| angielski
| GA
| ''b'''ir'''d''
| [bɝd]
| [[Samogłoska z retrofleksją]]. Odpowiednik [ɚ] w sylabach akcentowanych.
|- id="F"
! colspan=6 | F
|-
| <big>[f]</big>
| colspan=2 | polski
| '''''f'''utro''
| [ˈfut̪rɔ]
| Polskie ''f''.
|- id="G"
! colspan=6 | G
|-
| <big>[ɡ]</big>
| colspan=2 | polski
| '''''g'''ęsty''
| [ˈɡɛw̃s̪t̪ɘ̟]
| Polskie ''g''.
|-
| <big>[ɢ]</big>
| colspan=4 |
| Jak [ɡ], ale bardziej cofnięte, gardłowe.
|- id="H"
! colspan=6 | H
|-
| <big>[h]</big>
| colspan=2 | angielski
| '''''h'''igh''
| [haɪ̯]
| Angielskie ''h''.
|-
| rowspan=3 | <big>[ɦ]</big>
| colspan=2 | czeski
| ''Pra'''h'''a''
| [ˈpraɦa]
| rowspan=3 | Dźwięczne lub czeskie ''h'', występuje w niektórych polskich dialektach (Kresy, Podhale).
|-
| polski
| Kresy
| '''''h'''erbata''
| [ɦɛrˈbät̪ä]
|-
| angielski
| RP
| ''a'''h'''ead''
| [əˈɦɛd]
|-
| <big>[ʰ]</big>
| colspan=2 | angielski
| '''''t'''op''
| [tʰɒp]
| Aspiracja; wymawiane z podmuchem powietrza.
|- id="I"
! colspan=6 | I
|-
| rowspan=2 | <big>[i]</big>
| colspan=2 | polski
| ''m'''i'''ś''
| [ˈmʲiɕ]
| rowspan=2 | Polskie ''i''.
|-
| colspan=2 | angielski
| ''s'''ea'''''
| [siː]
|-
| <big>[ɪ]</big>
| colspan=2 | angielski
| ''s'''i'''t''
| [sɪt]
| Między polskim ''i'' a ''y''.
|-
| <big>[ɨ]</big>
| colspan=2 | rosyjski
| т'''ы'''/''t'''y'''''
| [t̪ɨ]
| Jak polskie ''y'', tylko bardziej przymknięte.<br>W transkrypcjach języka polskiego ⟨ɨ⟩ zazwyczaj oznacza [ɘ̟].
|- id="J"
! colspan=6 | J
|-
| rowspan=2 | <big>[j]</big>
| colspan=2 | polski
| '''''j'''utro''
| [ˈjut̪rɔ]
| rowspan=2 | Polskie ''j''.
|-
| colspan=2 | angielski
| '''''y'''es''
| [jɛs]
|-
| <big>[ʝ]</big>
| colspan=4 |
| Podobnie jak [j], ale mocniej, tak aby powstał szum.
|-
| <big>[ɟ]</big>
| colspan=2 | czeski
| '''''d'''íra''
| [ˈɟiːra]
| Pomiędzy polskim '''''d'''ino'' a '''''g'''il''.
|-
| <big>[ʲ]</big>
| colspan=2 | polski
| '''''ki'''edy''
| [ˈkʲed̪ɘ̟]
| Wskazuje że głoska ma nałożoną barwę [j].
|- id="K"
! colspan=6 | K
|-
| <big>[k]</big>
| colspan=2 | polski
| ''bu'''k'''''
| [buk]
| Polskie ''k''.
|- id="L"
! colspan=6 | L
|-
| rowspan=2 | <big>[l]</big>
| colspan=2 | polski
| ''po'''l'''e''
| [ˈpɔlɛ]
| rowspan=2 | Polskie ''l''. Zwane "jasnym ''l''".
|-
| angielski
| RP
| '''''l'''eaf''
| [liːf]
|-
| rowspan=2 | <big>[ɫ]</big>
| angielski
| RP
| ''fee'''l'''''
| [fiːɫ]
| rowspan=2 | "Ciemne ''l''". Dawna wymowa ''ł'' w języku polskim.
|-
| polski
| Kresy
| '''''ł'''apa''
| [ˈɫ̪äpä]
|-
| <big>[ɬ]</big>
| colspan=2 | walijski
| '''''ll'''wyd''
| [ɬʊi̯d]
| Dźwięk ''ll'' w [[Język walijski|języku walijskim]]. By wymówić tę spółgłoskę trzeba starać się wymówić [s],<br>trzymając język w pozycji takiej jak przy [l].
|-
| <big>[ɺ]</big>
| colspan=4 |
| Flapnięte [l]; brzmi jak jednoczesne [l] i [ɾ].
|- id="M"
! colspan=6 | M
|-
| <big>[m]</big>
| colspan=2 | polski
| '''''m'''a'''m'''a''
| [ˈmämä]
| Polskie ''m''.
|-
| <big>[ɱ]</big>
| colspan=2 | polski
| ''sy'''m'''fonia''
| [s̪ɘ̟ɱˈfɔɲa]
| Jak [m], ale zęby dotykają wargi jak w [f].
|- id="N"
! colspan=6 | N
|-
| rowspan=2 | <big>[n]</big>
| colspan=2 | polski
| '''''n'''os''
| [n̪ɔs̪]
| rowspan=2 | Polskie ''n'' jest dentalne: język dotyka zębów.<br>Angielskie ''n'' jest alweolarne: język nie dotyka zębów.
|-
| colspan=2 | angielski
| '''''n'''ice''
| [naɪ̯s]
|-
| rowspan=2 | <big>[ŋ]</big>
| colspan=2 | angielski
| ''si'''ng'''''
| [sɪŋ]
| rowspan=2 | Jak ''ng'' w sufiksie ''-ing'' w języku angielskim.<br>W języku polskim występuje przed [k] lub [ɡ].
|-
| colspan=2 | polski
| ''ba'''n'''k''
| [bäŋk]
|-
| rowspan=2 | <big>[ɲ]</big>
| colspan=2 | polski
| ''ko'''ń'''''
| [kɔɲ]
| rowspan=2 | Polskie ''ń'' lub ''ni''. Hiszpańskie ''ñ''.
|-
| colspan=2 | hiszpański
| ''espa'''ñ'''ol''
| [espäˈɲol]
|- id="O"
! colspan=6 | O
|-
| rowspan=3 | <big>[o]</big>
| colspan=2 | polski
| ''wi'''o'''sna''
| [ˈvʲos̪n̪ä]
| rowspan=3 | Polskie ''o'' po głoskach miękkich jak ''i''.
|-
| colspan=2 | hiszpański
| ''cami'''ó'''n''
| [kaˈmjon]
|-
| angielski
| Szkocja
| ''g'''o'''''
| [ɡoː]
|-
| <big>[ɔ]</big>
| colspan=2 | polski
| ''k'''o'''t''
| [kɔt̪]
| Polskie ''o''.
|-
| rowspan=2 | <big>[ø]</big>
| colspan=2 | niemiecki
| ''sch'''ö'''n''
| [ʃøːn]
| rowspan=2 | Jak [e], ale z zaokrągleniem warg jak przy [o].
|-
| colspan=2 | francuski
| ''p'''eu'''''
| [pø]
|-
| rowspan=2 | <big>[ɵ]</big>
| colspan=2 | francuski
| ''j'''e'''''
| [ʒɵ]
| rowspan=2 | Podobnie jak [ʊ], ale z nieco obniżonym i uprzednionym językiem.
|-
| angielski
| RP
| ''f'''oo'''t''
| [fɵt]
|-
| rowspan=2 | <big>[œ]</big>
| colspan=2 | niemiecki
| ''H'''ö'''lle''
| [ˈhœlə]
| rowspan=2 | Jak [ɛ], ale z zaokrągleniem warg jak przy [ɔ].
|-
| colspan=2 | francuski
| ''j'''eu'''ne''
| [ʒœn]
|- id="P"
! colspan=6 | P
|-
| <big>[p]</big>
| colspan=2 | polski
| '''''p'''as''
| [päs̪]
| Polskie ''p''.
|- id="Q"
! colspan=6 | Q
|-
| <big>[q]</big>
| colspan=4 |
| Jak [k], ale bardziej cofnięte, gardłowe.
|- id="R"
! colspan=6 | R
|-
| rowspan=2 | <big>[r]</big>
| colspan=2 | polski
| '''''r'''ok''
| [rɔk]
| rowspan=2 | Polskie drżące ''r'' w starannej wymowie. Symbol ⟨r⟩ często używany jest do ogólnej transkrypcji<br>innych głosek rotycznych jak [ɾ] czy [ɹ] gdy nie budzi to wieloznaczności.
|-
| colspan=2 | hiszpański
| ''pe'''rr'''o''
| [ˈpero]
|-
| rowspan=3 | <big>[ɾ]</big>
| colspan=2 | polski
| '''''r'''ok''
| [ɾɔk]
| rowspan=3 | Polskie "flapnięte" ''r'' charakteryzujące się pojedynczym uderzeniem,<br>występuje w szybkiej mowie.
|-
| colspan=2 | hiszpański
| ''pe'''r'''o''
| [ˈpeɾo]
|-
| angielski
| GA
| ''be'''tt'''er''
| [ˈbɛɾɚ]
|-
| <big>[ʀ]</big>
| francuski
| Paryż
| ''Pa'''r'''is''
| [paˈʀi]
| Spółgłoska drżąca w tylnej części gardła (języczkowa), "paryskie ''r''".
|-
| <big>[ɹ]</big>
| angielski
| RP
| ''bo'''rr'''ow''
| [ˈbɒɹəʊ]
| Angielskie ''r''.
|-
| <big>[ɻ]</big>
| angielski
| GA
| ''bo'''rr'''ow''
| [ˈbɑɻoʊ]
| Jak [ɹ], ale ze zwinięciem lub odciągnięciem języka do tyłu.
|-
| <big>[ʁ]</big>
| colspan=2 | niemiecki
| '''''R'''ost''
| [ʁɔst]
| Spółgłoska wymawiana w tylnej części gardła (języczkowa), ale bez drżenia.
|- id="S"
! colspan=6 | S
|-
| rowspan=2 | <big>[s]</big>
| colspan=2 | polski
| '''''s'''um''
| [s̪um]
| rowspan=2 | Polskie ''s'' jest wymawiane bliżej zębów niż angielskie.
|-
| colspan=2 | angielski
| '''''s'''it''
| [sɪt]
|-
| <big>[ʃ]</big>
| colspan=2 | angielski
| '''''sh'''oe''
| [ʃuː]
| Między polskim ''ś'' a ''sz''. W transkrypcjach języka polskiego ⟨ʃ⟩ zazwyczaj oznacza [ʂ].
|-
| <big>[ʂ]</big>
| colspan=2 | polski
| '''''sz'''um''
| [ʂum]
| Polskie ''sz''. Przez polskich lingwistów głoska [ʂ] jest transkrybowana ⟨ʃ⟩.
|- id="T"
! colspan=6 | T
|-
| rowspan=2 | <big>[t]</big>
| colspan=2 | polski
| '''''t'''om''
| [t̪ɔm]
| rowspan=2 | Polskie ''t'' jest dentalne: język dotyka zębów.<br>Angielskie ''t'' jest alweolarne: język nie dotyka zębów.
|-
| colspan=2 | angielski
| '''''t'''ick''
| [tʰɪk]
|-
| rowspan=2 | <big>[ts]</big>
| colspan=2 | polski
| '''''c'''o''
| [t̪͡s̪ɔ]
| rowspan=2 | Polskie ''c''.
|-
| colspan=2 | angielski
| ''ca'''ts'''''
| [kʰæts]
|-
| <big>[tʃ]</big>
| angielski
| RP
| '''''ch'''ur'''ch''
| [t͡ʃɜːt͡ʃ]
| Między polskim ''ć'' a ''cz''. W transkrypcjach języka polskiego ⟨t͡ʃ⟩ zazwyczaj oznacza [t͡ʂ].
|-
| <big>[tɕ]</big>
| colspan=2 | polski
| '''''ć'''ma''
| [t͡ɕmä]
| Polskie ''ć'' lub ''ci''.
|-
| <big>[tʂ]</big>
| colspan=2 | polski
| '''''cz'''as''
| [t͡ʂäs̪]
| Polskie ''cz''. Przez polskich lingwistów głoska [t͡ʂ] jest transkrybowana ⟨t͡ʃ⟩.
|- id="U"
! colspan=6 | U
|-
| rowspan=2 | <big>[u]</big>
| colspan=2 | polski
| ''b'''u'''k''
| [buk]
| rowspan=2 | Polskie ''u''.
|-
| angielski
| GA
| ''f'''oo'''d''
| [fud]
|-
| rowspan=2 | <big>[ʊ]</big>
| angielski
| GA
| ''h'''oo'''k''
| [hʊk]
| rowspan=2 |
|-
| colspan=2 | niemiecki
| ''St'''u'''nde''
| [ˈʃtʊndə]
|-
| <big>[ʉ]</big>
| angielski
| RP
| ''g'''oo'''se''
| [ɡʉːs]
| Jak [u], ale wysunięte do przodu. Mniej więcej jak między polskim ''u'' a ''y''.
|- id="V"
! colspan=6 | V
|-
| <big>[v]</big>
| colspan=2 | polski
| '''''w'''ór''
| [vur]
| Polskie ''w''.
|-
| <big>[ʋ]</big>
| colspan=2 | niderlandzki
| '''''w'''ang''
| [ʋɑŋ]
| Między polskim ''w'' a ''ł''.
|- id="W"
! colspan=6 | W
|-
| rowspan=2 | <big>[w]</big>
| colspan=2 | polski
| '''''ł'''aska''
| [ˈwäs̪kä]
| rowspan=2 | Współcześnie polskie ''ł''.
|-
| colspan=2 | angielski
| '''''w'''eekend''
| [wiːˈkɛnd]
|-
| rowspan=2 | <big>[ʍ]</big>
| angielski
| Irlandia
| '''''wh'''ine''
| [ʍɐɪ̯n]
| rowspan=2 | Bezdźwięczne [w]. Brzmi jak [h] i [w] wymówione jednocześnie.
|-
| colspan=2 | polski
| ''pomys'''ł'''''
| [ˈpɔmɘ̟s̪ʍ]
|-
| <big>[ɯ]</big>
| colspan=2 | japoński
| 空気 / ''k'''ū'''ki''
| [kɯːki]
| Jak [u], ale bez zaokrąglenia warg.
|-
| <big>[ɰ]</big>
| colspan=4 |
| Jak [w], ale bez zaokrąglenia warg.
|-
| <big>[ʷ]</big>
| colspan=2 | angielski
| '''''r'''ed''
| [ɹ̠ʷɛd]
| Głoskę należy wymówić z zaokrąglonymi wargami.
|- id="X"
! colspan=6 | X
|-
| <big>[x]</big>
| colspan=2 | polski
| '''''ch'''leb''
| [xlɛp]
| Polskie ''ch''.
|-
| <big>[χ]</big>
| colspan=2 | niemiecki
| ''Da'''ch'''''
| [däχ]
| Jak [x], ale bardziej cofnięte, gardłowe.
|- id="Y"
! colspan=6 | Y
|-
| <big>[y]</big>
| colspan=2 | niemiecki
| '''''ü'''ber''
| [ˈyːbɐ]
| Jak [i], ale z zaokrągleniem warg jak przy [u].
|-
| <big>[ʏ]</big>
| colspan=2 | niemiecki
| ''sch'''ü'''tzen''
| [ˈʃʏt͡sn̩]
| Jak [ɪ], ale z zaokrągleniem warg jak przy [ʊ].
|-
| rowspan=2 | <big>[ɣ]</big>
| colspan=2 | hiszpański
| ''ami'''g'''o''
| [äˈmiɣo]
| rowspan=2 | Dźwięczne [x]. Coś między [ɡ] a [h].
|-
| colspan=2 | polski
| ''nie'''ch'''by''
| [ɲeɣbɘ̟]
|-
| <big>[ɤ]</big>
| colspan=2 | estoński
| ''k'''õ'''rv''
| [kɤrv]
| Jak [o], ale bez zaokrąglenia warg. Coś między [ʊ] a [ʌ].
|-
| <big>[ʎ]</big>
| colspan=2 | włoski
| ''ma'''gli'''a''
| [ˈmäʎʎä]
| Brzmi jak jednoczesne [l] i [j].
|-
| <big>[ɥ]</big>
| colspan=2 | francuski
| ''n'''u'''it''
| [nɥi]
| Brzmi jak jednoczesne [j] i [w].
|-
| <big>[ˠ]</big>
| colspan=2 | irlandzki
| '''''m'''ó'''r'''''
| [mˠoːɾˠ]
| Brzmi jakby podczas głoski jednocześnie wymawiano [ɯ] lub [u] bez zaokrąglenia warg.
|- id="Z"
! colspan=6 | Z
|-
| rowspan=2 | <big>[z]</big>
| colspan=2 | polski
| '''''z'''ero''
| [ˈz̪ɛrɔ]
| rowspan=2 | Polskie ''z'' jest wymawiane bliżej zębów niż angielskie.
|-
| colspan=2 | angielski
| '''''z'''oo''
| [zuː]
|-
| <big>[ʒ]</big>
| colspan=2 | angielski
| ''vi'''si'''on''
| [ˈvɪʒən]
| Między polskim ''ź'' a ''ż''. W transkrypcjach języka polskiego ⟨ʒ⟩ zazwyczaj oznacza [ʐ].
|-
| <big>[ʑ]</big>
| colspan=2 | polski
| '''''ź'''le''
| [ʑlɛ]
| Polskie ''ź''.
|-
| <big>[ʐ]</big>
| colspan=2 | polski
| '''''ż'''ona''
| [ˈʐɔn̪ä]
| Polskie ''ż''. Przez polskich lingwistów głoska [ʐ] jest transkrybowana ⟨ʒ⟩.
|- id="Pozostałe"
! colspan=6 | Pozostałe
|-
| <big>[θ]</big>
| colspan=2 | angielski
| '''''th'''in''
| [θɪn]
| Angielskie bezdźwięczne ''th''.
|-
| <big>[ɸ]</big>
| colspan=2 | japoński
| 富士 / '''''F'''uji''
| [ɸɯd͡ʑi]
| Jak [p], ale z otwartymi ustami. Brzmi trochę jak dmuchanie.
|-
| rowspan=3 | <big>[ʔ]</big>
| colspan=2 | polski
| ''nie-e''
| [ˈɲeʔɛ]
| rowspan=3 | Zwarcie krtaniowe, złapanie oddechu.
|-
| rowspan=2 | angielski
| RP
| ''uh-oh''
| [ˈɐʔəʊ]
|-
| Cockney
| ''bu'''tt'''er''
| [ˈbɐ̟ʔə]
|}

== Diakrytyki ==
{| class="wikitable"
! Symbol
! Przykłady
! Opis
|-
! colspan=3 | Nad symbolem
|-
| <big>[ã]</big>
| francuski: ''v'''in''' bl'''anc''''' [vɛ̃ blɑ̃]
| Wypowiadane nosowo.
|-
| <big>[ä]</big>
| polski: ''k'''a'''t'' [kät̪]
| Wypowiadane z językiem pośrodku (ani uprzednionym, ani cofniętym).
|-
| <big>[ă]</big>
| angielski: ''p'''o'''lice'' [pə̆ˈliˑs]
| Wypowiadane krótko.
|-
! colspan=3 | Pod symbolem
|-
| <big>[a̯]</big>
| polski: ''a'''u'''to'' [ˈau̯t̪ɔ]; angielski: ''no'''w''''' [naʊ̯]
| Samogłoska nie tworząca sylaby, występująca jako element dyftongu<br>(sam diakrytyk często pomijany gdy nie budzi wieloznaczności, np. [naʊ]).
|-
| <big>[n̥]</big>
| polski: ''k'''r'''tań'' [kr̥t̪äɲ]
| Bezdźwięczne, brzmi jak głośny szept.
|-
| <big>[n̩]</big>
| angielski: ''butt'''on''''' [ˈbʌtn̩]; czeski: ''krk'' [kr̩k]
| Spółgłoska bez samogłoski; tworzy sylabę.
|-
| <big>[d̪]</big>
| polski: '''''d'''om'' [d̪ɔm]
| Dentalne, podczas wypowiadania język dotyka zębów (diakrytyk często pomijany<br>gdy w danym języku nie kontrastuje się głosek ze względu na dentalność).
|-
! colspan=3 | Obok symbolu
|-
| <big>[kʰ]</big>
| angielski: '''''c'''ome'' [kʰʌm]
| Spółgłoska z aspiracją, wymawiana z podmuchem powietrza.
|-
| <big>[k’]</big>
|
| Spółgłoska ejektywna, wymawiana poprzez uniesienie, "wypchnięcie" krtani.
|-
| <big>[aː]</big>
| angielski: ''shh!'' [ʃː]; polski ''ćśśś''! [t͡ɕː]
| Długa. Często używane dla długich samogłosek.
|-
| <big>[aˑ]</big>
| angielski (RP): ''c'''augh'''t'' [ˈkʰɔˑt]
| Półdługa. Dłuższe od normalnej głoski.
|-
| <big>[ˈa]</big>
| rowspan=2 | polski: ''wielowyrazowy'' [ˌvʲelɔvɘ̟räˈz̪ɔvɘ̟]<br>angielski: ''pronunciation'' [pɹ̥oʊ̯ˌnʌnsiˈeɪʃn̩]
| Akcent główny. Zaznaczany ''przed'' sylabą, której dotyczy.
|-
| <big>[ˌa]</big>
| Akcent poboczny. Zaznaczany ''przed'' sylabą, której dotyczy.
|-
| <big>[.]</big>
| polski: ''Ala'' [ˈä.lä]
| Granica sylaby (zazwyczaj nadmiarowe i często pomijane).
|}

== Nawiasy ==
Do transkrypcji IPA zdefiniowano dwa rodzaje nawiasów:
* /Slashe/ wskazują dźwięki, które są rozróżniane jako podstawowe składowe słów w danym języku przez jego rodzimych użytkowników; są to fonemy. Zmiana symboli między tymi slashami albo zmieniłaby zupełnie słowo na inne, albo wywołałaby nonsens. Dla rodzimego użytkownika języka polskiego nie ma znaczącej różnicy między ''ch'' w słowie ''chyba'', a ''ch'' w słowie ''niechby'', zatem, w notacji slashowej, oba te słowa posiadają ten sam symbol /x/: /ˈxɨba/, /ˈɲɛxbɨ/.<br>Notacja między slashami jest również często umowna i nie zawsze w pełni reprezentuje artykułowane dźwięki: /kj/ w słowie ''kiedy'' /ˈkjɛdɨ/ nie oznacza, że wymawiane jest najpierw [k], a potem [j]; jest jedynie umownym sposobem transkrypcji tego słowa w sposób często abstrakcyjny. Tak więc czytelnik, który nie jest zaznajomiony z danym językiem, może nie wiedzieć, jak zawęzić te transkrypcje.
* [Nawiasy kwadratowe] wskazują bardziej szczegółowe cechy fonetyczne wymowy, niezależnie od norm czy opinii użytkowników języka. W nawiasach kwadratowych znajduje się to, co cudzoziemiec, który nie zna struktury języka, może usłyszeć jako poszczególne jednostki dźwięku. Dla przykładu ''ch'' w słowie ''chyba'', a ''ch'' w słowie ''niechby'' to dwa różne dźwięki: [ˈxɘ̟bä], [ˈɲeɣbɘ̟]. ''ch'' w słowie ''niechby'' pod wpływem sąsiadującego ''b'' ulega udźwięcznieniu i przechodzi w [ɣ]. Uznanie tego za zupełnie odrębny dźwięk może być oczywiste dla osób mówiących językami, które rozróżniają [x] i [ɣ]. Pominięcie lub zawarcie takich szczegółów w nawiasach kwadratowych nie ma wpływu na zmianę tożsamości słowa, ale pomaga zawęzić wymowę do bardzo precyzyjnej.

Okazjonalnie spotykane są również:
* ⟨Nawiasy ostrokątne⟩, które służą do zapisu ortografii oraz transliteracji. Stąd też ⟨chyba⟩, ⟨niechby⟩, litera ⟨a⟩. Nawiasy ostrokątne nie są obsługiwane przez wszystkie fonty. Jeżeli nie prowadzi do wieloznaczności, to w tym celu również może stosowane być pochylenie.

== Linki zewnętrzne ==
* [https://www.ipachart.com Interactive IPA Chart]
* [https://jbdowse.com/ipa jbdowse.com/ipa] – zestaw symboli IPA wraz z nagraniami

[[Kategoria:Lingwistyka]]