Błędy postrzegania i argumentowania - lista

Z MruczekWiki

Poniższa lista zawiera spis błędów, jakie popełniamy podczas oceniania rzeczywistości i argumentowania.

Nazwa Opis Przykłady
A u was Murzynów biją! Uniknięcie odpowiedzi poprzez przejście do krytyki w innym obszarze dyskusji, zwykle w jakiś sposób jednak powiązanym.
  • Unia Europejska niech się zajmie swoimi problemami, a nie krytykuje PIS za łamanie Konstytucji.
Argumentum ad ignorantiam Dyskutant uznaje za dowód prawdziwości swojej tezy fakt, że jego oponent nie potrafi uzasadnić tezy przeciwnej.
  • Bóg istnieje, ponieważ nie ma żadnego dowodu na jego nieistnienie.
  • To oczywiste, że istoty pozaziemskie nie istnieją - nie ma żadnych dowodów na istnienie życia poza Ziemią.
Argumentum ad personam Dyskutant porzuca właściwy spór i atakuje faktyczne lub zmyślone cechy przeciwnika.
  • Jak możesz wypowiadać się o powstaniu warszawskim? Przecież jeszcze się wtedy nie urodziłeś!
  • Pfff... ateista będzie pouczał wierzącego w kwestiach religijnych.
  • Faceci będą decydować o tym, czy aborcja powinna być legalna? To absurd!
Dlaczego (nie/dopiero/już nie) piszecie o...?! Próba zniechęcenia czytelnika do sprawdzanego medium poprzez wmówienie, że o czymś nie informuje.
  • Dlaczego nie napiszecie o tym, co uchodźcy robią w Malmö?!!! - ponieważ to nie jest prawda
Dowód anegdotyczny Może przyjmować 2 znaczenia:
  • gdy dowód jest oparty na mało wiarygodnej pogłosce
  • gdy sam dowód jest weryfikowalny, ale na jego podstawie wyciąga się zbyt ogólne wnioski
  • Jogurt z koziego mleka przedłuża życie: słyszałem, że pewien człowiek z górskiej wioski, który żywił się tylko jogurtem, żył 120 lat.
  • Bogate kobiety są puste: znam dwie takie i są strasznymi snobami.
  • Pary homoseksualne nie powinny wychowywać dzieci: w internecie są opisane historie znęcania się takich rodziców nad dziećmi.
Dychotomia myślenia Dostrzeganie wyłącznie skrajności, ignorowanie możliwości pośrednich
  • prawica lub lewica
  • dobry lub zły
  • Jeśli nie zdałem egzaminu na piątkę, to znaczy, że nic nie umiem
  • Życie bez miłości nie ma sensu
  • Albo dostanę tą pracę, albo wyjdę z siebie
Efekt jednorodności grupy obcej Postrzeganie obcych grup jako bardziej jednorodnych niż są w rzeczywistości, przy jednoczesnym uznawaniu obcych za bardziej podobnych do siebie niż swoich.
  • Kobiety ciągle zmieniają zdanie. - facet
  • Ukraińcy to cwaniaczki i lenie. - Polak
  • Wszystkie emo wyglądają tak samo. - metal
Efekt pominięcia Uznawanie szkodliwych działań za gorsze niż równie szkodliwa bezczynność.
  • Facet leży na ulicy. Nie będę mu pomagał, bo jeszcze zrobię coś nie tak.
Fałszywa powszechność Przecenianie rozpowszechnienia danego poglądu lub zjawiska a niedocenianie alternatywnych.
  • PIS wygrał? Jak to możliwe?! Nie znam nikogo, kto by głosował na PIS!
  • Średnie zarobki to 3000 zł? Bzdura! Nikt z moich znajomych tyle nie zarabia!
Fałszywy trop Skupienie uwagi na informacji, która w danym zagadnieniu nie ma znaczenia.
  • A: Musimy wymusić instalację wyższej jakości pieców, by zmniejszyć problem smogu.
    B: Ach tak? A wiesz, że zarobią na tym producenci niemieckich pieców lewaku??!!!!??!!!
Iluzja korelacji Doszukiwanie się związku tam, gdzie go nie ma.
  • W kasynie miałem na sobie te buty i wygrałem. Buty przyniosły mi szczęście.
  • Oblałem egzamin, bo drogę przebiegł mi czarny kot.
  • Przeżyłem wypadek, bo miałem szczęśliwy naszyjnik.
Myślenie magiczne Przekonanie, że myśli są tożsame z działaniem.
  • Życząc komuś śmierci, sprawiam, że ta osoba umiera.
  • Gdy modlę się do Boga o pomoc głodującym dzieciom w Afryce, rzeczywiście im pomagam.
  • Nie mogę o tym myśleć, bo przyciągnę w ten sposób złe duchy/pecha.
Naiwny realizm Przekonanie, że własne postrzeganie rzeczywistości jest najbardziej obiektywne.
  • „Czy zauważyliście, że każdy, kto jedzie samochodem wolniej niż wy, jest idiotą, a każdy, kto jedzie szybciej, jest szaleńcem?” - George Carlin
  • Jak możesz to oglądać?! Ten program jest beznadziejny!
Nawoływanie do samodzielnego myślenia Zachęcanie, by skomplikowane zagadnienia analizować "na chłopski rozum"
  • Nie słuchaj ekspertów! Włącz myślenie!
  • Jest zimno na dworze, więc na chłopski rozum, globalne ocieplenie to ściema!
Pewność wsteczna Ocenianie przeszłych zdarzeń jako bardziej przewidywalne, niż były w momencie wydarzenia się.
  • Mądry Polak po szkodzie.
  • Wiedziałem, że tak będzie!
  • Co za idioci! To było przecież oczywiste!
Podstawowy błąd atrybucji Wyjaśnianie zachowań poprzez wpływy wewnętrzne i stałe (np. cechy charakteru) przy niedocenianiu wpływów sytuacyjnych, zewnętrznych.
  • Wszystko jest możliwe, wystarczy jedynie chcieć.
  • Nic nie robisz, ponieważ jesteś leniwy. (zamiast np. tymczasowego zmęczenia przypisuje się lenistwo)
Prawdopośrodkizm Przekonanie, że prawda zawsze leży po środku.
  • Skoro opinia publiczna jest tak podzielona, pewnie nie ma na to obiektywnej odpowiedzi
  • Jeśli jedna osoba uważa, że 2+2=4, a druga że 2+2=6, to prawidłowym wynikiem działania będzie 5.
Projekcja Nadawanie innym własnych poglądów i cech, najczęściej negatywnych.
  • Fundamentalista religijny mówi, że musi zabić wszystkich ateistów, po czym oznajmia, że ateiści są agresywni.
Przeinaczenie Nadmierne upraszczanie nauki lub mylenie pojęć.
  • Mylenie pojęć "pogoda" i "klimat" albo "uchodźca" i "imigrant".
Pułapka ego Pozostawanie przy zdaniu, które jest częścią naszej tożsamości.
  • Osoba uważająca siebie za nieśmiałą, analizując siebie, pomija zdarzenia, w których wykazała się pewnością siebie. Lub interpretuje je tak, by nadal dowodziły nieśmiałości.
Równia pochyła Argumentowanie poprzez najbardziej skrajne i mało prawdopodobne możliwości rozwoju sytuacji. Zwykle próbuje wywołać strach u odbiorcy.
  • Jak wpuścimy uchodźców, to nam szariat w Europie wprowadzą!
To tylko teoria Umniejszanie wiedzy naukowej twierdzeniem - "to tylko teoria". W rzeczywistości "teoria naukowa" to całość mocno udokumentowanego i spójnego wyjaśnienia naukowego.
  • Ewolucja to tylko teoria. W praktyce Księga Rodzaju ma rację.
Tytuł z tezą Tytuł skonstruowany w taki sposób, że sugeruje odbiorcy, co ma myśleć, zanim zapozna się z całym przekazem.
  • Przemysław Wipler zmasakrował lewaka
Wybieranie wisienek Skupianie się na określonych dowodach, często wyrwanych z kontekstu, przy jednoczesnym umniejszaniu bądź ignorowaniu sprzecznych.
  • W tym roku w mojej okolicy było chłodniej niż rok temu. Globalne ocieplenie to mit.

Zobacz też