https://mruczek.wiki/index.php?action=history&feed=atom&title=Wska%C5%BAniki%2C_znaczniki_i_stereotypy 2026-06-04T02:44:11Z Historia wersji tej strony wiki MediaWiki 1.45.3 https://mruczek.wiki/index.php?title=Wska%C5%BAniki,_znaczniki_i_stereotypy&diff=21467&oldid=prev 2021-08-08T12:10:21Z

<p>Utworzono nową stronę &quot;Labov wyróżnia 3 typy zmiennych językowych w zależności od ich poziomu istotności socjolingwistycznej, tj. stopnia, w jakim mówcy są świadomi swojej oceny społ...&quot;</p> <p><b>Nowa strona</b></p><div>Labov wyróżnia 3 typy zmiennych językowych w zależności od ich poziomu istotności socjolingwistycznej, tj. stopnia, w jakim mówcy są świadomi swojej oceny społecznej:<br /> * &#039;&#039;&#039;wskaźnik&#039;&#039;&#039; (&#039;&#039;indicator&#039;&#039;),<br /> * &#039;&#039;&#039;znacznik&#039;&#039;&#039; (&#039;&#039;marker&#039;&#039;),<br /> * &#039;&#039;&#039;stereotyp&#039;&#039;&#039; (&#039;&#039;stereotype&#039;&#039;).<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;Wskaźniki&#039;&#039;&#039; to zmienne korelujące z określoną grupą społeczną, których użytkownicy nie są świadomi i nie różnicują ich ze względu na styl. Przykładem może być zróżnicowana grupowo wymowa określonej głoski, z czego użytkownicy nie zdają sobie sprawy i nie czynią żadnych starań, aby tą wymowę zmienić. Przykładowo /u/ oraz /oʊ/ w Kalifornii jest znacznie bardziej uprzednione niż w akcencie typu General American. Jest to cecha regionalna, zróżnicowana ze względu na grupę społeczną, ale niewiele ze względu na styl; nie jest ona piętnowana ani korygowana; jest częścią standardu regionalnego. Nie jest ona wyszczególniona w świadomości użytkowników języka. W obrębie tej samej grupy społecznej lub klasowej występuje niewielka różnica. Wskaźniki nie są częścią zmian lub znajdują się na bardzo wczesnych lub późnych etapach.&lt;br&gt;<br /> W języku polskim przykładem wskaźnika może być wymowa udźwięczniająca międzywyrazowa. Występuje ona na wielu obszarach Polski, nie jest ona w świadomości użytkowników ani nie ulega stygmatyzacji.<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;Znaczniki&#039;&#039;&#039; ukazują zarówno społeczne, jak i stylistyczne rozwarstwienie. Są to zmienne językowe, do których jawnie przywiązuje się interpretację społeczną i których użytkownicy języka są świadomi: konsekwentnie używają częściej danego wariantu w formalnych stylach mowy, zaś innego wariantu w stylach nieformalnych. Nazywa się je znacznikami, ponieważ znaczą lub korelują z jakąś cechą społeczną lub tożsamością. Przykładowem Labova jest wymowa bezdźwięcznego &#039;&#039;th&#039;&#039; w społeczeństwie nowojorskim: w mowie potocznej wszystkie grupy społeczne – za wyjątkiem najwyższej warstwy (&#039;&#039;upper middle class&#039;&#039;) – wykazywały wymowę w postaci afrykaty [t̪͡θ], zaś podczas bardziej &quot;formalnych&quot; sytuacji – czytania dłuższych tekstów (&#039;&#039;reading style&#039;&#039;) a szczególności pojedynczych słów (&#039;&#039;word-list style&#039;&#039;) przechodziły wyraźnie do wymowy standardowej, tj. [θ].&lt;br&gt;<br /> Przykładowym znacznikiem w języku polskim jest wymowa samogłoski nosowej &#039;&#039;ą&#039;&#039; – używanie formy &#039;&#039;som&#039;&#039;, &#039;&#039;będom&#039;&#039; ([ɔm]) zamiast &#039;&#039;są&#039;&#039;, &#039;&#039;będą&#039;&#039; ([ɔw̃]), powszechne w niektórych dialektach. W bardziej formalnych stylach mówienia są one unikane przez Polaków. Wśród niektórych osób może ponadto dojść do wymowy hiperpoprawnej, tj. wymowy &#039;&#039;ę&#039;&#039; w wygłosie wyrazu jako [ɛw̃].<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;Stereotypy&#039;&#039;&#039; są zazwyczaj piętnowane i często aktywnie unikane. Innymi słowy, ich znaczenie społeczne jest tak duże, że faktycznie wpływa na świadome zachowanie mowy ludzi. Przykładem może być użycie niestandardowego &#039;&#039;ain&#039;t&#039;&#039;, które w Stanach Zjednoczonych jest stereotypowo kojarzone z mową niższych klas społecznych.&lt;br&gt;<br /> W języku polskim do stereotypów można zaliczyć mazurzenie – wymowę &#039;&#039;c&#039;&#039;, &#039;&#039;s&#039;&#039;, &#039;&#039;z&#039;&#039; i &#039;&#039;dz&#039;&#039; zamiast &#039;&#039;cz&#039;&#039;, &#039;&#039;sz&#039;&#039;, &#039;&#039;ż&#039;&#039; i &#039;&#039;dż&#039;&#039;, jak chociażby &#039;&#039;zycie&#039;&#039; zamiast &#039;&#039;życie&#039;&#039; czy &#039;&#039;cepek&#039;&#039; zamiast &#039;&#039;czepek&#039;&#039;; charakterystyczna dla dialektów Mazowsza nabrała negatywnych konotacji i większość osób się jej wyzbywa.<br /> <br /> Zgodnie z konstrukcją socjolingwistycznej teorii zmiany językowej, zmiany rozchodzą się jak fale – wskaźniki ukazują pierwszą nieuświadomioną fazę tego procesu, znaczniki drugą – bo tu przypisuje im się wartość społeczną, zatem zmiana dotarła już do społecznej świadomości – zaś powstanie stereotypów ukazuje fazę trzecią, przy czym same stereotypy mogą być przestarzałe, tzn. opierać się na starych wzorcach językowych różnych od aktualnie obowiązujących.<br /> <br /> == Bibliografia ==<br /> * W. Labov, &#039;&#039;Sociolinguistic Patterns&#039;&#039;, tom 10, University of Pennsylvania Press, Incorporated, 1972. <br /> <br /> [[Kategoria:Lingwistyka]]</div>

Angelfrost