Spektrum autyzmu - Historia wersji

Kenex o 00:30, 27 mar 2025

2025-03-27T00:30:12Z

← poprzednia wersja		Wersja z 00:30, 27 mar 2025
Linia 1:		Linia 1:
	{{Do rozbudowy\|Mazwa "neuroróżnorodność" i walka z etykietą "zaburzenia"; potrzeba pozytywnego feedbacku; inne zaburzenia i cechy dające objawy zbliżone do autyzmu}}		{{Do rozbudowy\|Mazwa "neuroróżnorodność" i walka z etykietą "zaburzenia"; potrzeba pozytywnego feedbacku; inne zaburzenia i cechy dające objawy zbliżone do autyzmu; infodumping}}
	[[Plik:Autism spectrum infinity awareness symbol.svg\|200px\|mały\|alt=Obrazek przedstawia kolorowy symbol nieskończoności.\|Symbol nieskończoności podkreślający zróżnicowanie spektrum autyzmu]]		[[Plik:Autism spectrum infinity awareness symbol.svg\|200px\|mały\|alt=Obrazek przedstawia kolorowy symbol nieskończoności.\|Symbol nieskończoności podkreślający zróżnicowanie spektrum autyzmu]]
	'''Spektrum autyzmu''' lub po prostu '''autyzm''' - wzorzec rozwoju<ref group="!">W 2024 roku autyzm nadal jest klasyfikowany jako zaburzenie rozwoju, aczkolwiek istnieje duży ruch społeczny, który próbuje to zmienić</ref> charakteryzujący się<ref name="Wikipedia ANG">[[wikipedia:Autism\|Autism]] - bardzo dobry artykuł na angielskiej Wikipedii</ref>:		'''Spektrum autyzmu''' lub po prostu '''autyzm''' - wzorzec rozwoju<ref group="!">W 2024 roku autyzm nadal jest klasyfikowany jako zaburzenie rozwoju, aczkolwiek istnieje duży ruch społeczny, który próbuje to zmienić</ref> charakteryzujący się<ref name="Wikipedia ANG">[[wikipedia:Autism\|Autism]] - bardzo dobry artykuł na angielskiej Wikipedii</ref>:

ZioPeng: ort.

2025-02-26T16:38:03Z

ort.

← poprzednia wersja		Wersja z 16:38, 26 lut 2025
Linia 96:		Linia 96:

	== Stimy ==		== Stimy ==
	[[Plik:Rubbing faux-fur, July 2014.jpg\|169px\|mały~~\|prawo~~\|Manipulowanie przyjemnym materiałem jest często spotykaną formą stimów.]]		[[Plik:Rubbing faux-fur, July 2014.jpg\|169px\|mały\|Manipulowanie przyjemnym materiałem jest często spotykaną formą stimów.]]
	'''Stimy, zachowania autostymulujące''' (ang. ''stimming'', ''self-stimulatory behavior'') to wykonywanie powtarzalnych ruchów, dźwięków lub manipulacji obiektami. Występuje stosunkowo często i intensywnie u ludzi w spektrum autyzmu<ref name="Stimmming">[[wikipedia:Stimming\|Stimmming (Wikipedia)]]</ref><ref name="Stimy polski autyzm">https://polskiautyzm.pl/stimy-autyzm/</ref>.		'''Stimy, zachowania autostymulujące''' (ang. ''stimming'', ''self-stimulatory behavior'') to wykonywanie powtarzalnych ruchów, dźwięków lub manipulacji obiektami. Występuje stosunkowo często i intensywnie u ludzi w spektrum autyzmu<ref name="Stimmming">[[wikipedia:Stimming\|Stimmming (Wikipedia)]]</ref><ref name="Stimy polski autyzm">https://polskiautyzm.pl/stimy-autyzm/</ref>.

Linia 126:		Linia 126:
	'''Maskowanie''' (ang. ''masking'') to zachowanie obronne, w którym jednostka ukrywa swoją naturalną osobowość lub zachowanie w odpowiedzi na presję społeczną, nadużycia czy nękanie<ref name="Wikipedia masking">https://en.wikipedia.org/wiki/Masking_(behavior)</ref>. W kontekście autyzmu maskowanie zwykle polega na ukrywaniu cech autystycznych, by bardziej upodobnić się do osób neurotypowych<ref name="Wikipedia Autistic masking">https://en.wikipedia.org/wiki/Autistic_masking</ref>.		'''Maskowanie''' (ang. ''masking'') to zachowanie obronne, w którym jednostka ukrywa swoją naturalną osobowość lub zachowanie w odpowiedzi na presję społeczną, nadużycia czy nękanie<ref name="Wikipedia masking">https://en.wikipedia.org/wiki/Masking_(behavior)</ref>. W kontekście autyzmu maskowanie zwykle polega na ukrywaniu cech autystycznych, by bardziej upodobnić się do osób neurotypowych<ref name="Wikipedia Autistic masking">https://en.wikipedia.org/wiki/Autistic_masking</ref>.

	Przykłady :		Przykłady:
	* Patrzenie na brwi rozmówcy, by inni nie zauważyli problemu z kontaktem wzrokowym		* Patrzenie na brwi rozmówcy, by inni nie zauważyli problemu z kontaktem wzrokowym
	* Chowanie dłoni do kieszeni, by inni nie widzieli stimowania palcami u rąk		* Chowanie dłoni do kieszeni, by inni nie widzieli stimowania palcami u rąk

Kenex: /* Maskowanie */

2025-02-25T20:00:51Z

Maskowanie

← poprzednia wersja		Wersja z 20:00, 25 lut 2025
Linia 124:		Linia 124:

	== Maskowanie ==		== Maskowanie ==
	Maskowanie (ang. ''masking'') to zachowanie obronne, w którym jednostka ukrywa swoją naturalną osobowość lub zachowanie w odpowiedzi na presję społeczną, nadużycia czy nękanie<ref name="Wikipedia masking">https://en.wikipedia.org/wiki/Masking_(behavior)</ref>. W kontekście autyzmu maskowanie zwykle polega na ukrywaniu cech autystycznych, by bardziej upodobnić się do osób neurotypowych<ref name="Wikipedia Autistic masking">https://en.wikipedia.org/wiki/Autistic_masking</ref>.		'''Maskowanie''' (ang. ''masking'') to zachowanie obronne, w którym jednostka ukrywa swoją naturalną osobowość lub zachowanie w odpowiedzi na presję społeczną, nadużycia czy nękanie<ref name="Wikipedia masking">https://en.wikipedia.org/wiki/Masking_(behavior)</ref>. W kontekście autyzmu maskowanie zwykle polega na ukrywaniu cech autystycznych, by bardziej upodobnić się do osób neurotypowych<ref name="Wikipedia Autistic masking">https://en.wikipedia.org/wiki/Autistic_masking</ref>.

	Przykłady :		Przykłady :

Kenex: /* Supermoce */

2025-02-25T19:39:30Z

Supermoce

← poprzednia wersja		Wersja z 19:39, 25 lut 2025
Linia 46:		Linia 46:
	* Względna łatwość katalogowania i porządkowania danych oraz obiektów		* Względna łatwość katalogowania i porządkowania danych oraz obiektów
	* Przyjemność z wykonywania czynności, które dla innych są męczarnią		* Przyjemność z wykonywania czynności, które dla innych są męczarnią
			* Długie wytrwanie w monotonnym zadaniu
	* Dostrzeganie rzeczy i wzorców, których inni nie widzą		* Dostrzeganie rzeczy i wzorców, których inni nie widzą
	* Długie spędzanie czasu samemu bez uszczerbku na zdrowiu psychicznym		* Długie spędzanie czasu samemu bez uszczerbku na zdrowiu psychicznym
Linia 51:		Linia 52:
	* Większa odporność na presję społeczną, asertywność		* Większa odporność na presję społeczną, asertywność

	Jako uzupełnienie warto przeczytać wpis [[Blog:Introwertycy są super!\|Introwertycy są super!]] na [[Miaublog\|MiauBlogu]]. Introwertyzm i autyzm to koncepcje, które powstały niezależnie od siebie, ale w pewnym stopniu na siebie nachodzą.		Jako uzupełnienie warto przeczytać wpis [[Blog:Introwertycy są super!\|Introwertycy są super!]] na [[Miaublog\|MiauBlogu]]. Introwertyzm i autyzm to koncepcje, które powstały niezależnie od siebie, ale w pewnym stopniu na siebie nachodzą.

	== Strategie w dzieciństwie ==		== Strategie w dzieciństwie ==

Kenex o 19:38, 25 lut 2025

2025-02-25T19:38:33Z

← poprzednia wersja		Wersja z 19:38, 25 lut 2025
Linia 1:		Linia 1:
	{{Do rozbudowy\|~~Maskowanie; nazwa~~ "neuroróżnorodność" i walka z etykietą "zaburzenia"; potrzeba pozytywnego feedbacku; inne zaburzenia i cechy dające objawy zbliżone do autyzmu}}		{{Do rozbudowy\|Mazwa "neuroróżnorodność" i walka z etykietą "zaburzenia"; potrzeba pozytywnego feedbacku; inne zaburzenia i cechy dające objawy zbliżone do autyzmu}}
	[[Plik:Autism spectrum infinity awareness symbol.svg\|200px\|mały\|alt=Obrazek przedstawia kolorowy symbol nieskończoności.\|Symbol nieskończoności podkreślający zróżnicowanie spektrum autyzmu]]		[[Plik:Autism spectrum infinity awareness symbol.svg\|200px\|mały\|alt=Obrazek przedstawia kolorowy symbol nieskończoności.\|Symbol nieskończoności podkreślający zróżnicowanie spektrum autyzmu]]
	'''Spektrum autyzmu''' lub po prostu '''autyzm''' - wzorzec rozwoju<ref group="!">W 2024 roku autyzm nadal jest klasyfikowany jako zaburzenie rozwoju, aczkolwiek istnieje duży ruch społeczny, który próbuje to zmienić</ref> charakteryzujący się<ref name="Wikipedia ANG">[[wikipedia:Autism\|Autism]] - bardzo dobry artykuł na angielskiej Wikipedii</ref>:		'''Spektrum autyzmu''' lub po prostu '''autyzm''' - wzorzec rozwoju<ref group="!">W 2024 roku autyzm nadal jest klasyfikowany jako zaburzenie rozwoju, aczkolwiek istnieje duży ruch społeczny, który próbuje to zmienić</ref> charakteryzujący się<ref name="Wikipedia ANG">[[wikipedia:Autism\|Autism]] - bardzo dobry artykuł na angielskiej Wikipedii</ref>:

Kenex: /* Inne objawy */

2025-02-25T19:15:46Z

Inne objawy

← poprzednia wersja		Wersja z 19:15, 25 lut 2025
Linia 13:		Linia 13:

	== Inne objawy ==		== Inne objawy ==
	Poniższe objawy mogą, ale nie muszą wystąpić. Ich nasilenie może też być bardzo zróżnicowane u poszczególnych osób i zmieniać się wraz z wiekiem<ref name="Wikipedia ANG"/>.		Poniższe objawy mogą, ale nie muszą wystąpić. Ich nasilenie może też być bardzo zróżnicowane u poszczególnych osób i zmieniać się wraz z wiekiem<ref name="Wikipedia ANG"/><ref name="Polski autyzm u dorosłych"/><ref name="Attwood przewodnik">Książka: Tony Attwood, Zespół Aspergera - kompletny przewodnik</ref>.
	* Nieprawidłowości w kontakcie wzrokowym (np. unikanie, łapanie w "nienaturalnych" momentach, utrzymywanie nadzwyczaj długo)		* Nieprawidłowości w kontakcie wzrokowym (np. unikanie, łapanie w "nienaturalnych" momentach, utrzymywanie nadzwyczaj długo)
	* Małe gaworzenie lub jego brak w okresie niemowlęcym		* Małe gaworzenie lub jego brak w okresie niemowlęcym
Linia 23:		Linia 23:
	* Powtarzanie słów lub fraz, w tym [[wikipedia:echolalia\|echolalia]]		* Powtarzanie słów lub fraz, w tym [[wikipedia:echolalia\|echolalia]]
	* Powtarzające się ruchy, w tym [[wikipedia:stimming\|stimming]]		* Powtarzające się ruchy, w tym [[wikipedia:stimming\|stimming]]
			* Nietypowy ton głosu np. monotonny
			* Rzadsze używanie gestów
	* Problemy z planowaniem i organizowaniem		* Problemy z planowaniem i organizowaniem
	* Słaba pamięć robocza przy jednocześnie bardzo rozwiniętej pamięci długotrwałej		* Słaba pamięć robocza przy jednocześnie bardzo rozwiniętej pamięci długotrwałej
	* Nadmierne skupienie na detalach i łatwe tracenie istoty rzeczy		* Nadmierne skupienie na detalach i łatwe tracenie istoty rzeczy

	Poniżej podano przykładowe przejawy objawów<ref name="Polski autyzm u dorosłych"/><ref name="Attwood przewodnik">Książka: Tony Attwood, Zespół Aspergera - kompletny przewodnik</ref>, ale należy pamiętać, że co osoba, może doświadczać ich zupełnie inaczej, niż w poniższych przykładach. Można też nie mieć autyzmu i doświadczać poniższych rzeczy.
	* Niezamierzone bycie niemiłym		* Niezamierzone bycie niemiłym
	* Niezrozumienie, że coś było żartem, ironią, sarkazmem		* Niezrozumienie, że coś było żartem, ironią, sarkazmem

Kenex o 19:08, 25 lut 2025

2025-02-25T19:08:08Z

@@ Linia 121: / Linia 121: @@
 * zmniejszenie nudy
 * wyrażanie uczuć
 == Znane osoby w spektrum autyzmu ==

Kenex: /* Problemy z funkcjami wykonawczymi */

2025-02-22T18:28:27Z

Problemy z funkcjami wykonawczymi

← poprzednia wersja		Wersja z 18:28, 22 lut 2025
Linia 60:		Linia 60:
	* '''Naśladownictwo''' - dziecko uważnie obserwuje innych ludzi (w realu i w dziełach kultury), a następnie odgrywa zapamiętane sekwencje, by radzić sobie w sytuacjach społecznych. Dziecko może zostać przyłapane, gdy dobierze złą sekwencję do sytuacji albo będzie naśladować osobę, którą osoby neurotypowe oceniłyby jako niewłaściwą.		* '''Naśladownictwo''' - dziecko uważnie obserwuje innych ludzi (w realu i w dziełach kultury), a następnie odgrywa zapamiętane sekwencje, by radzić sobie w sytuacjach społecznych. Dziecko może zostać przyłapane, gdy dobierze złą sekwencję do sytuacji albo będzie naśladować osobę, którą osoby neurotypowe oceniłyby jako niewłaściwą.

	== ~~Problemy~~ z funkcjami wykonawczymi ==		== Trudności z funkcjami wykonawczymi ==
	Wśród osób ze spektrum autyzmu często obserwuje się charakterystyczne problemy z funkcjami wykonawczymi, co skutkuje trudnościami w takich obszarach jak<ref name="Attwood przewodnik"/>:		Wśród osób ze spektrum autyzmu często obserwuje się charakterystyczne problemy z funkcjami wykonawczymi, co skutkuje trudnościami w takich obszarach jak<ref name="Attwood przewodnik"/>:
	* umiejętności organizacyjne i planowanie		* umiejętności organizacyjne i planowanie
Linia 74:		Linia 74:
	U część osób w spektrum obserwuje się stosunkowo mało pojemną pamięć roboczą przy bardzo rozwiniętej pamięci długotrwałej. Objawia się to tym, że osoba może doskonale pamiętać dialogi z ulubionego filmu ale jednocześnie łatwo zapominać, co chciała powiedzieć minutę temu.		U część osób w spektrum obserwuje się stosunkowo mało pojemną pamięć roboczą przy bardzo rozwiniętej pamięci długotrwałej. Objawia się to tym, że osoba może doskonale pamiętać dialogi z ulubionego filmu ale jednocześnie łatwo zapominać, co chciała powiedzieć minutę temu.

	Innym objawem są trudności w dostrzeżeniu nowych sposobów rozwiązania problemu. Osoba w spektrum ma tendencję trzymać się znanych ścieżek postępowania i gdy te się nie powodzą, wpada w ogromną frustrację. Ta tendencja szczególnie nasila się w sytuacji stresu. Tego problemu doświadczają też osoby neurotypowe, ale u osób w spektrum jest bardzo silny, jak na ich poziom inteligencji.		Innym objawem są trudności w dostrzeżeniu nowych sposobów rozwiązania problemu. Osoba w spektrum ma tendencję trzymać się znanych ścieżek postępowania i gdy te się nie powodzą, wpada w ogromną frustrację. Ta tendencja szczególnie nasila się w sytuacji stresu. Tego problemu doświadczają też osoby neurotypowe, ale u osób w spektrum jest bardzo silny, jak na ich poziom inteligencji.

	== Problem podwójnej empatii ==		== Problem podwójnej empatii ==

Kenex o 16:55, 22 lut 2025

2025-02-22T16:55:54Z

@@ Linia 59: / Linia 59: @@
 * '''Arogancja''' - dziecko uważa, że jego problemy leżą na zewnątrz. To inni są głupi i postępują nielogicznie. Może być bardzo dominujące, żądające od innych zachowywania się wedle jego wizji. Zaprzecza, że może mieć trudności w budowaniu przyjaźni. Jest kłótliwe i nie akceptuje kompromisów. Wie lepiej.
 * '''Naśladownictwo''' - dziecko uważnie obserwuje innych ludzi (w realu i w dziełach kultury), a następnie odgrywa zapamiętane sekwencje, by radzić sobie w sytuacjach społecznych. Dziecko może zostać przyłapane, gdy dobierze złą sekwencję do sytuacji albo będzie naśladować osobę, którą osoby neurotypowe oceniłyby jako niewłaściwą.
 == Problem podwójnej empatii ==

Kenex: /* Inne objawy */

2025-02-22T15:34:49Z

Inne objawy

← poprzednia wersja		Wersja z 15:34, 22 lut 2025
Linia 23:		Linia 23:
	* Powtarzanie słów lub fraz, w tym [[wikipedia:echolalia\|echolalia]]		* Powtarzanie słów lub fraz, w tym [[wikipedia:echolalia\|echolalia]]
	* Powtarzające się ruchy, w tym [[wikipedia:stimming\|stimming]]		* Powtarzające się ruchy, w tym [[wikipedia:stimming\|stimming]]
			* Problemy z planowaniem i organizowaniem
			* Słaba pamięć robocza przy jednocześnie bardzo rozwiniętej pamięci długotrwałej
			* Nadmierne skupienie na detalach i łatwe tracenie istoty rzeczy

	Poniżej podano przykładowe przejawy objawów<ref name="Polski autyzm u dorosłych"/><ref name="Attwood przewodnik">Książka: Tony Attwood, Zespół Aspergera - kompletny przewodnik</ref>, ale należy pamiętać, że co osoba, może doświadczać ich zupełnie inaczej, niż w poniższych przykładach. Można też nie mieć autyzmu i doświadczać poniższych rzeczy.		Poniżej podano przykładowe przejawy objawów<ref name="Polski autyzm u dorosłych"/><ref name="Attwood przewodnik">Książka: Tony Attwood, Zespół Aspergera - kompletny przewodnik</ref>, ale należy pamiętać, że co osoba, może doświadczać ich zupełnie inaczej, niż w poniższych przykładach. Można też nie mieć autyzmu i doświadczać poniższych rzeczy.

← poprzednia wersja		Wersja z 00:30, 27 mar 2025
Linia 1:		Linia 1:
	{{Do rozbudowy\|Mazwa "neuroróżnorodność" i walka z etykietą "zaburzenia"; potrzeba pozytywnego feedbacku; inne zaburzenia i cechy dające objawy zbliżone do autyzmu}}		{{Do rozbudowy\|Mazwa "neuroróżnorodność" i walka z etykietą "zaburzenia"; potrzeba pozytywnego feedbacku; inne zaburzenia i cechy dające objawy zbliżone do autyzmu; infodumping}}
	[[Plik:Autism spectrum infinity awareness symbol.svg\|200px\|mały\|alt=Obrazek przedstawia kolorowy symbol nieskończoności.\|Symbol nieskończoności podkreślający zróżnicowanie spektrum autyzmu]]		[[Plik:Autism spectrum infinity awareness symbol.svg\|200px\|mały\|alt=Obrazek przedstawia kolorowy symbol nieskończoności.\|Symbol nieskończoności podkreślający zróżnicowanie spektrum autyzmu]]
	'''Spektrum autyzmu''' lub po prostu '''autyzm''' - wzorzec rozwoju<ref group="!">W 2024 roku autyzm nadal jest klasyfikowany jako zaburzenie rozwoju, aczkolwiek istnieje duży ruch społeczny, który próbuje to zmienić</ref> charakteryzujący się<ref name="Wikipedia ANG">[[wikipedia:Autism\|Autism]] - bardzo dobry artykuł na angielskiej Wikipedii</ref>:		'''Spektrum autyzmu''' lub po prostu '''autyzm''' - wzorzec rozwoju<ref group="!">W 2024 roku autyzm nadal jest klasyfikowany jako zaburzenie rozwoju, aczkolwiek istnieje duży ruch społeczny, który próbuje to zmienić</ref> charakteryzujący się<ref name="Wikipedia ANG">[[wikipedia:Autism\|Autism]] - bardzo dobry artykuł na angielskiej Wikipedii</ref>:

← poprzednia wersja		Wersja z 19:38, 25 lut 2025
Linia 1:		Linia 1:
	{{Do rozbudowy\|~~Maskowanie; nazwa~~ "neuroróżnorodność" i walka z etykietą "zaburzenia"; potrzeba pozytywnego feedbacku; inne zaburzenia i cechy dające objawy zbliżone do autyzmu}}		{{Do rozbudowy\|Mazwa "neuroróżnorodność" i walka z etykietą "zaburzenia"; potrzeba pozytywnego feedbacku; inne zaburzenia i cechy dające objawy zbliżone do autyzmu}}
	[[Plik:Autism spectrum infinity awareness symbol.svg\|200px\|mały\|alt=Obrazek przedstawia kolorowy symbol nieskończoności.\|Symbol nieskończoności podkreślający zróżnicowanie spektrum autyzmu]]		[[Plik:Autism spectrum infinity awareness symbol.svg\|200px\|mały\|alt=Obrazek przedstawia kolorowy symbol nieskończoności.\|Symbol nieskończoności podkreślający zróżnicowanie spektrum autyzmu]]
	'''Spektrum autyzmu''' lub po prostu '''autyzm''' - wzorzec rozwoju<ref group="!">W 2024 roku autyzm nadal jest klasyfikowany jako zaburzenie rozwoju, aczkolwiek istnieje duży ruch społeczny, który próbuje to zmienić</ref> charakteryzujący się<ref name="Wikipedia ANG">[[wikipedia:Autism\|Autism]] - bardzo dobry artykuł na angielskiej Wikipedii</ref>:		'''Spektrum autyzmu''' lub po prostu '''autyzm''' - wzorzec rozwoju<ref group="!">W 2024 roku autyzm nadal jest klasyfikowany jako zaburzenie rozwoju, aczkolwiek istnieje duży ruch społeczny, który próbuje to zmienić</ref> charakteryzujący się<ref name="Wikipedia ANG">[[wikipedia:Autism\|Autism]] - bardzo dobry artykuł na angielskiej Wikipedii</ref>: