Półsamogłoski - Historia wersji

Angelfrost: /* Klasyfikacja */

2021-05-31T13:33:13Z

Klasyfikacja

← poprzednia wersja		Wersja z 13:33, 31 maj 2021
Linia 55:		Linia 55:
	Wszystkie powyższe transkrypcje mogą być sobie równoważne w jednym z kontekstów; mogą też oznaczać odmienną artykulację w zależności od przyjętych konwencji w transkrypcjach poszczególnych języków. Użycie określonej transkrypcji może być podyktowane w zależności od tego, co osoba dokonująca transkrypcji chce uwydatnić, bądź również od odbiorców do których ta transkrypcja jest kierowana. Dla osoby posługującej się językiem angielskim najbardziej wygodna będzie transkrypcja [mjau̯] z tego względu że palatalizacja nie jest cechą kontrastową w języku angielskim i najczęściej występuje jako sekwencja spółgłoski + [j], zaś zgodnie z fonotaktyką angielskiego półsamogłoski nie występują w wygłosie, stąd też transkrypcja dyftongiczna [au̯]. Z kolei dla osoby posługującej się językiem rosyjskim znacznie bardziej intuicyjna może być transkrypcja [mʲaw] lub [mʲjaw] – w języku rosyjskim występuje kontrast między spółgłoskami palatalizowanymi (z koartykulacją palatalną) oraz niepalatalizowanymi (bez koartykulacji lub z koartykulacją welarną).		Wszystkie powyższe transkrypcje mogą być sobie równoważne w jednym z kontekstów; mogą też oznaczać odmienną artykulację w zależności od przyjętych konwencji w transkrypcjach poszczególnych języków. Użycie określonej transkrypcji może być podyktowane w zależności od tego, co osoba dokonująca transkrypcji chce uwydatnić, bądź również od odbiorców do których ta transkrypcja jest kierowana. Dla osoby posługującej się językiem angielskim najbardziej wygodna będzie transkrypcja [mjau̯] z tego względu że palatalizacja nie jest cechą kontrastową w języku angielskim i najczęściej występuje jako sekwencja spółgłoski + [j], zaś zgodnie z fonotaktyką angielskiego półsamogłoski nie występują w wygłosie, stąd też transkrypcja dyftongiczna [au̯]. Z kolei dla osoby posługującej się językiem rosyjskim znacznie bardziej intuicyjna może być transkrypcja [mʲaw] lub [mʲjaw] – w języku rosyjskim występuje kontrast między spółgłoskami palatalizowanymi (z koartykulacją palatalną) oraz niepalatalizowanymi (bez koartykulacji lub z koartykulacją welarną).

	Analizy ponadto wykazały, że aproksymanty palatalne ogólnie odpowiadają przednim samogłoskom, aproksymanty welarne – tylnym samogłoskom, aproksymanty labializowane – zaokrąglonym samogłoskom. W amerykańskiej odmianie języka angielskiego rotyczny aproksymant odpowiada rotycznej samogłosce.		Analizy ponadto wykazały, że aproksymanty palatalne ogólnie odpowiadają przednim samogłoskom, aproksymanty welarne – tylnym samogłoskom, aproksymanty labializowane – zaokrąglonym samogłoskom. W amerykańskiej odmianie języka angielskiego rotyczny aproksymant odpowiada [[Samogłoska rotyczna\|rotycznej samogłosce]].

	Półsamogłoski ponadto mogą występować przed lub po odpowiadającym im samogłoskach w celu unikania rozziewu, na przykład w dawnej oraz współczesnej dialektalnej wymowie ''oko'' [ˈwɔkɔ] oraz ''igła'' [ˈjiɡwa].		Półsamogłoski ponadto mogą występować przed lub po odpowiadającym im samogłoskach w celu unikania rozziewu, na przykład w dawnej oraz współczesnej dialektalnej wymowie ''oko'' [ˈwɔkɔ] oraz ''igła'' [ˈjiɡwa].

	[[Kategoria:Lingwistyka]]		[[Kategoria:Lingwistyka]]

Angelfrost: /* Klasyfikacja */

2021-03-27T12:03:44Z

Klasyfikacja

← poprzednia wersja		Wersja z 12:03, 27 mar 2021
Linia 12:		Linia 12:
	Półsamogłoski swoimi cechami akustycznymi i artykulacyjnymi przypominają samogłoski. Samogłoski oraz odpowiadające im półsamogłoski często występują zamiennie w wielu językach w zależności od otoczenia fonologicznego lub przyjętego modelu analizy. Fonetycy w większości odróżniają półsamogłoski od samogłosek w zależności od miejsca w sylabie – półsamogłoski są niezgłoskotwórcze i występują w nagłosie lub w wygłosie sylaby. Samogłoski z kolei występują w ośrodku sylaby.		Półsamogłoski swoimi cechami akustycznymi i artykulacyjnymi przypominają samogłoski. Samogłoski oraz odpowiadające im półsamogłoski często występują zamiennie w wielu językach w zależności od otoczenia fonologicznego lub przyjętego modelu analizy. Fonetycy w większości odróżniają półsamogłoski od samogłosek w zależności od miejsca w sylabie – półsamogłoski są niezgłoskotwórcze i występują w nagłosie lub w wygłosie sylaby. Samogłoski z kolei występują w ośrodku sylaby.

	Półsamogłoski wraz z odpowiadającymi im samogłoskami oraz rodzajem koartykulacji:		Półsamogłoski wraz z odpowiadającymi im samogłoskami oraz rodzajem [[koartykulacja\|koartykulacji]]:

	{\| class="wikitable"		{\| class="wikitable"

Angelfrost: Utworzono nową stronę "'''Półsamogłoska''' ({{abbr|ang.|język angielski}} ''semivowel''), '''spółgłoska półotwarta''' to dźwięk fonetycznie zbliżony do samogłoski, ale występują..."

2021-03-25T16:15:25Z

Utworzono nową stronę "'''Półsamogłoska''' ({{abbr|ang.|język angielski}} ''semivowel''), '''spółgłoska półotwarta''' to dźwięk fonetycznie zbliżony do samogłoski, ale występują..."

Nowa strona

'''Półsamogłoska''' ({{abbr|ang.|język angielski}} ''semivowel''), '''spółgłoska półotwarta''' to dźwięk fonetycznie zbliżony do samogłoski, ale występujący na granicy sylaby (w nagłosie lub wygłosie) zamiast w jej ośrodku. Czasem również używa się terminu '''glide''' (glajd) w odniesieniu do dowolnego dźwięku przejściowego, wliczając w to półsamogłoski.

Rozróżnienie między samogłoskami i spółgłoskami występuje na dwóch płaszczyznach:
* fonetycznie samogłoski posiadają swobodny centralny przepływ powietrza; w przypadku spółgłosek występuje całkowite lub częściowe zablokowanie przepływu powietrza przez aparat mowy;
* fonologicznie samogłoski tworzą ośrodek sylaby; spółgłoski występują na granicy sylaby (w nagłosie lub wygłosie).

Półsamogłoski są jednym z rodzajów aproksymantów (obok spółgłosek płynnych). Pomimo, że czasami określenia "półsamogłoska" oraz "aproksymant" używane są zamiennie jako synonimy, to większość językoznawców traktuje półsamogłoski jako podzbiór aproksymantów, bardziej ograniczony zbiór z definicji. Nie istnieje jednak uniwersalna definicja półsamogłosek, toteż dokładna klasyfikacja może się różnić w zależności od autora. Dla przykładu aproksymant labiodentalny [ʋ] przez niektórych autorów jest wliczany w poczet półsamogłosek, a przez innych nie.

== Klasyfikacja ==
W notacji [[IPA]] w celu zaznaczenia niezgłoskotwórczości umieszcza się odwrócony łuk pod samogłoską: [u̯].

Półsamogłoski swoimi cechami akustycznymi i artykulacyjnymi przypominają samogłoski. Samogłoski oraz odpowiadające im półsamogłoski często występują zamiennie w wielu językach w zależności od otoczenia fonologicznego lub przyjętego modelu analizy. Fonetycy w większości odróżniają półsamogłoski od samogłosek w zależności od miejsca w sylabie – półsamogłoski są niezgłoskotwórcze i występują w nagłosie lub w wygłosie sylaby. Samogłoski z kolei występują w ośrodku sylaby.

Półsamogłoski wraz z odpowiadającymi im samogłoskami oraz rodzajem koartykulacji:

{| class="wikitable"
! Półsamogłoska
! Samogłoska
! Koartykulacja
! Miejsce artykulacji
|-
| j
| i
| ◌ʲ
| palatalne
|-
| ɥ (jʷ)*
| y
| ◌ʲʷ lub ◌ᶣ
| labio-palatalne
|-
| ɰ
| ɯ
| ◌ˠ (◌ᵚ)*
| welarne
|-
| w (ɰʷ)*
| u
| ◌ʷ
| labio-welarne
|-
| ʕ̞
| ɑ
| ◌ˤ
| faryngalne
|}
<small>W nawiasach oznaczonych gwiazdką zaznaczono inne, mniej konwencjonalne sposoby transkrypcji używane stosunkowo rzadziej.<br>Niezaokrąglona centralna półsamogłoska [j̈], będąca niezgłoskotwórczym odpowiednikiem samogłoski [ɨ] jest przeważnie niespotykana. Centralne [ẅ] (lub [w̟]) będące niezgłoskotwórczym odpowiednikiem [ʉ] występuje w językach szwedzkim i norweskim.</small>

Oznacza to, że IPA oferuje właściwie wiele sposobów na transkrypcję w zależności od tego, co jest uznawane za ważne zaznaczenia przez osobę dokonującej transkrypcji, w jakim języku dokonywana jest transkrypcja oraz dla jakich odbiorców jest ona przeznaczona. Dla przykładu, polskie słowo ''miał'' można transkrybować na poniższe sposoby:
* [mi̯au̯] (podkreślenie niesylabiczności [i̯] oraz [u̯]),
* [mjaw] (szeroka transkrypcja z użyciem aproksymantów w celu uwidocznienia ośrodka sylaby – [a]),
* [mʲaw] (podkreślenie, że [m] ulega palatalizacji, {{abbr|tzn.|to znaczy}} przyjmuje koartykulację palatalną, nadając barwę samogłoski [i]),
* [mʲjaw] (palatalizacja z wyraźnym zaznaczeniem onglajdu [j] przed samogłoską przednią [a]).

Wszystkie powyższe transkrypcje mogą być sobie równoważne w jednym z kontekstów; mogą też oznaczać odmienną artykulację w zależności od przyjętych konwencji w transkrypcjach poszczególnych języków. Użycie określonej transkrypcji może być podyktowane w zależności od tego, co osoba dokonująca transkrypcji chce uwydatnić, bądź również od odbiorców do których ta transkrypcja jest kierowana. Dla osoby posługującej się językiem angielskim najbardziej wygodna będzie transkrypcja [mjau̯] z tego względu że palatalizacja nie jest cechą kontrastową w języku angielskim i najczęściej występuje jako sekwencja spółgłoski + [j], zaś zgodnie z fonotaktyką angielskiego półsamogłoski nie występują w wygłosie, stąd też transkrypcja dyftongiczna [au̯]. Z kolei dla osoby posługującej się językiem rosyjskim znacznie bardziej intuicyjna może być transkrypcja [mʲaw] lub [mʲjaw] – w języku rosyjskim występuje kontrast między spółgłoskami palatalizowanymi (z koartykulacją palatalną) oraz niepalatalizowanymi (bez koartykulacji lub z koartykulacją welarną).

Analizy ponadto wykazały, że aproksymanty palatalne ogólnie odpowiadają przednim samogłoskom, aproksymanty welarne – tylnym samogłoskom, aproksymanty labializowane – zaokrąglonym samogłoskom. W amerykańskiej odmianie języka angielskiego rotyczny aproksymant odpowiada rotycznej samogłosce.

Półsamogłoski ponadto mogą występować przed lub po odpowiadającym im samogłoskach w celu unikania rozziewu, na przykład w dawnej oraz współczesnej dialektalnej wymowie ''oko'' [ˈwɔkɔ] oraz ''igła'' [ˈjiɡwa].

[[Kategoria:Lingwistyka]]