Formant - Historia wersji

Angelfrost o 10:31, 29 lip 2021

2021-07-29T10:31:16Z

@@ Linia 8: / Linia 8: @@
 == Samogłoski ==
-<div style="float:right;">
+{{Diagram samogłoskowy|float=right}}
 [[Plik:Vowel triangle, intermediate vowels.png|thumb|Inny diagram samogłoskowy powstały w oparciu o cechy akustyczne samogłosek (formanty – częstotliwości ''F''<sub>1</sub> i ''F''<sub>2</sub>). Osie wyskalowane są logarytmicznie.]]
 Tradycyjna analiza samogłosek różnicuje je ze względu na wysokość języka lub szczęki (oś pionowa), tylność języka (oś pozioma) oraz zaokrąglenie (udział warg w artykulacji). Te cechy są zawarte na schematycznym diagramie samogłoskowym IPA. Istnieją również dodatkowe cechy jakościowe samogłosek, takie jak nosowość czy typ fonacji.

Angelfrost: /* Rotyczność */

2021-05-31T13:33:35Z

Rotyczność

← poprzednia wersja		Wersja z 13:33, 31 maj 2021
Linia 176:		Linia 176:
	=== Rotyczność ===		=== Rotyczność ===
	[[Plik:Rhoticity spectrogramf.png\|thumb\|Spektrogram [ə] i jego rotyczny odpowiednik [ɚ] z widocznym wyraźnym obniżeniem wartości ''F''<sub>3</sub> (kolor różowy).]]		[[Plik:Rhoticity spectrogramf.png\|thumb\|Spektrogram [ə] i jego rotyczny odpowiednik [ɚ] z widocznym wyraźnym obniżeniem wartości ''F''<sub>3</sub> (kolor różowy).]]
			{{Oddzielny\|Samogłoska rotyczna}}
	'''Samogłoska rotyczna''' (''r-coloured vowel'', ''rhotic vowel'') zwana również retrofleksyjną (''retroflex vowel'') lub wokalicznym ''r'' (''vocalic r'') to samogłoska zmodyfikowana w sposób powodujący obniżenie częstotliwości trzeciego formantu ''F''<sub>3</sub>. Samogłoski rotyczne można artykułować na różne sposoby, {{abbr\|np.\|na przykład}} końcówka języka może być uniesiona podczas części artykulacji.		'''Samogłoska rotyczna''' (''r-coloured vowel'', ''rhotic vowel'') zwana również retrofleksyjną (''retroflex vowel'') lub wokalicznym ''r'' (''vocalic r'') to samogłoska zmodyfikowana w sposób powodujący obniżenie częstotliwości trzeciego formantu ''F''<sub>3</sub>. Samogłoski rotyczne można artykułować na różne sposoby, {{abbr\|np.\|na przykład}} końcówka języka może być uniesiona podczas części artykulacji.

Angelfrost o 11:29, 31 maj 2021

2021-05-31T11:29:45Z

← poprzednia wersja		Wersja z 11:29, 31 maj 2021
Linia 85:		Linia 85:
	<small>Pary samogłosek: niezaokrąglona • zaokrąglona</small><br>		<small>Pary samogłosek: niezaokrąglona • zaokrąglona</small><br>
	</div>		</div>
			[[Plik:Vowel triangle, intermediate vowels.png\|thumb\|Inny diagram samogłoskowy powstały w oparciu o cechy akustyczne samogłosek (formanty – częstotliwości ''F''<sub>1</sub> i ''F''<sub>2</sub>). Osie wyskalowane są logarytmicznie.]]
	Tradycyjna analiza samogłosek różnicuje je ze względu na wysokość języka lub szczęki (oś pionowa), tylność języka (oś pozioma) oraz zaokrąglenie (udział warg w artykulacji). Te cechy są zawarte na schematycznym diagramie samogłoskowym IPA. Istnieją również dodatkowe cechy jakościowe samogłosek, takie jak nosowość czy typ fonacji.		Tradycyjna analiza samogłosek różnicuje je ze względu na wysokość języka lub szczęki (oś pionowa), tylność języka (oś pozioma) oraz zaokrąglenie (udział warg w artykulacji). Te cechy są zawarte na schematycznym diagramie samogłoskowym IPA. Istnieją również dodatkowe cechy jakościowe samogłosek, takie jak nosowość czy typ fonacji.

Linia 164:		Linia 165:

	Przednie samogłoski takie jak [i] przyjmują ''F''<sub>2</sub> w zakresie 1600-2800 {{abbr\|Hz\|herców}}. Samogłoska tylna [u] posiada ''F''<sub>2</sub> w zakresie 400-1000 {{abbr\|Hz\|herców}}.		Przednie samogłoski takie jak [i] przyjmują ''F''<sub>2</sub> w zakresie 1600-2800 {{abbr\|Hz\|herców}}. Samogłoska tylna [u] posiada ''F''<sub>2</sub> w zakresie 400-1000 {{abbr\|Hz\|herców}}.

			Należy zwrócić uwagę, że tylność samogłosek jest najbardziej uwydatniona w przypadku samogłosek przymkniętych jak [i] czy [u]. Dla samogłosek otwartych różnica między [a] a [ɑ] jest mniej znacząca (porównywalna do różnicy między samogłoskami przymkniętymi [i] a [ɨ]).

	=== Zaokrąglenie ===		=== Zaokrąglenie ===
Linia 169:		Linia 172:
	Zaokrąglenie polega na dodatkowej artykulacji wargowej, polegającej na zaokrągleniu warg. W przypadku samogłosek tylnych jak [u] typ zaokrąglenia jest zazwyczaj wystąjący (''protruded'', wewnątrzwargowy, ze względu na to, że wargi wystają z widoczną wewnętrzną powierzchnią), zaś w przypadku samogłosek przednich jak [y] typ zaokrąglenia jest ściśnięty (''compressed'', zewnątrzwargowy, ze względu na to, że wargi ulegają ściśnięciu i nie wystają).		Zaokrąglenie polega na dodatkowej artykulacji wargowej, polegającej na zaokrągleniu warg. W przypadku samogłosek tylnych jak [u] typ zaokrąglenia jest zazwyczaj wystąjący (''protruded'', wewnątrzwargowy, ze względu na to, że wargi wystają z widoczną wewnętrzną powierzchnią), zaś w przypadku samogłosek przednich jak [y] typ zaokrąglenia jest ściśnięty (''compressed'', zewnątrzwargowy, ze względu na to, że wargi ulegają ściśnięciu i nie wystają).

	Akustycznie zaokrąglone samogłoski powodują obniżenie częstotliwości ''F''<sub>2</sub>, aczkolwiek ''F''<sub>1</sub> również ulega drobnemu obniżeniu.		Akustycznie zaokrąglone samogłoski powodują obniżenie częstotliwości ''F''<sub>2</sub>, aczkolwiek ''F''<sub>1</sub> również ulega drobnemu obniżeniu. Taka charakterystyka sprawia, że poprzez obniżenie ''F''<sub>2</sub> zaokrąglona samogłoska brzmi jakby bardziej cofnięta w stosunku do swojego niezaokrąglonego odpowiednika i jest to powód, dla którego zaokrąglone samogłoski są zawsze na prawo od niezaokrąglonych na diagramie samogłoskowym. Innym pośrednim skutkiem tego efektu jest fakt, że tylne samogłoski są najczęściej zaokrąglone, zaś przednie – niezaokrąglone.

	=== Rotyczność ===		=== Rotyczność ===

Angelfrost o 13:13, 3 kwi 2021

2021-04-03T13:13:28Z

← poprzednia wersja		Wersja z 13:13, 3 kwi 2021
Linia 3:		Linia 3:
	Formanty są charakterystycznymi składowymi częstotliwościami sygnału akustycznego wytwarzanego poprzez mowę, instrumenty muzyczne bądź śpiew. Informacje, których ludzie potrzebują do rozróżniania poszczególnych dźwięków mowy można przedstawić ilościowo, określając szczyty w widmie amplitudy lub częstotliwości.		Formanty są charakterystycznymi składowymi częstotliwościami sygnału akustycznego wytwarzanego poprzez mowę, instrumenty muzyczne bądź śpiew. Informacje, których ludzie potrzebują do rozróżniania poszczególnych dźwięków mowy można przedstawić ilościowo, określając szczyty w widmie amplitudy lub częstotliwości.

	Formant o najniższej częstotliwości nazywany również pierwszym oznacza się ''F''<sub>1</sub>, kolejna wzmocniona częstotliwość to formant drugi ''F''<sub>2</sub>, następne to formant trzeci ''F''<sub>3</sub>, czwarty ''F''<sub>4</sub> {{abbr\|itd\|i tak dalej}}. W większości przypadków pierwsze dwa formanty ''F''<sub>1</sub> oraz ''F''<sub>2</sub> wystarczają by zidentyfikować samogłoskę. Niektórzy fonetycy zamiast formantu ''F''<sub>2</sub> uwzględniają i podają różnicę formantów ''F''<sub>2</sub> — ''F''<sub>1</sub>.		Formant o najniższej częstotliwości nazywany również pierwszym oznacza się ''F''<sub>1</sub>, kolejna wzmocniona częstotliwość to formant drugi ''F''<sub>2</sub>, następne to formant trzeci ''F''<sub>3</sub>, czwarty ''F''<sub>4</sub> {{abbr\|itd\|i tak dalej}}. W większości przypadków pierwsze dwa formanty ''F''<sub>1</sub> oraz ''F''<sub>2</sub> wystarczają by zidentyfikować samogłoskę. Niektórzy fonetycy zamiast formantu ''F''<sub>2</sub> uwzględniają i podają różnicę formantów ''F''<sub>2</sub> – ''F''<sub>1</sub>.

	Do naukowej analizy mowy i zjawisk fonetycznych najczęściej wykorzystuje się program [[wikipedia:Praat\|Praat]].		Do naukowej analizy mowy i zjawisk fonetycznych najczęściej wykorzystuje się program [[wikipedia:Praat\|Praat]].
Linia 158:		Linia 158:
	Teoretycznie wysokość samogłoski odnosi się do pozycji języka w odniesieniu do podniebienia oraz stopnia obniżenia szczęki. W praktyce jednak odnosi się do pierwszego formantu (najniższej częstotliwości rezonansowej mowy) zapisywanego ''F''<sub>1</sub>. W samogłoskach przymkniętych (wysokich) takich jak [i] czy [u] pierwszy formant koreluje z ustawieniem języka blisko podniebienia, wysoko w ustach; w przypadku samogłosek otwartych (niskich) takich jak [a], ''F''<sub>1</sub> koreluje z otwarciem szczęki oraz brakiem uniesienia języka. Wysokość samogłoski jest zdefiniowana jako odwrotność wartości ''F''<sub>1</sub>: im wyższa częstotliwość pierwszego formanta, tym niższa (bardziej otwarta) samogłoska.		Teoretycznie wysokość samogłoski odnosi się do pozycji języka w odniesieniu do podniebienia oraz stopnia obniżenia szczęki. W praktyce jednak odnosi się do pierwszego formantu (najniższej częstotliwości rezonansowej mowy) zapisywanego ''F''<sub>1</sub>. W samogłoskach przymkniętych (wysokich) takich jak [i] czy [u] pierwszy formant koreluje z ustawieniem języka blisko podniebienia, wysoko w ustach; w przypadku samogłosek otwartych (niskich) takich jak [a], ''F''<sub>1</sub> koreluje z otwarciem szczęki oraz brakiem uniesienia języka. Wysokość samogłoski jest zdefiniowana jako odwrotność wartości ''F''<sub>1</sub>: im wyższa częstotliwość pierwszego formanta, tym niższa (bardziej otwarta) samogłoska.

	Przymknięte samogłoski jak [i] czy [u] przyjmują ''F''<sub>1</sub> w zakresie 230-350 {{abbr\|Hz\|herców}} (w zależności od długości ~~traktu wokalnego~~). Samogłoska otwarta [a] posiada ''F''<sub>1</sub> w zakresie 700-1000 {{abbr\|Hz\|herców}}.		Przymknięte samogłoski jak [i] czy [u] przyjmują ''F''<sub>1</sub> w zakresie 230-350 {{abbr\|Hz\|herców}} (w zależności od długości aparatu głosowego). Samogłoska otwarta [a] posiada ''F''<sub>1</sub> w zakresie 700-1000 {{abbr\|Hz\|herców}}.

	=== Tylność ===		=== Tylność ===

Angelfrost: Utworzono nową stronę "'''Formant''' w fonetyce to częstotliwość dźwięku mowy, która uległa największemu wzmocnieniu w przewodzie głosowym na skutek zjawiska rezonansu akustycznego. F..."

2021-04-03T13:04:48Z

Utworzono nową stronę "'''Formant''' w fonetyce to częstotliwość dźwięku mowy, która uległa największemu wzmocnieniu w przewodzie głosowym na skutek zjawiska rezonansu akustycznego. F..."

Nowa strona

'''Formant''' w fonetyce to częstotliwość dźwięku mowy, która uległa największemu wzmocnieniu w przewodzie głosowym na skutek zjawiska rezonansu akustycznego. Formant jest zwykle definiowany jako lokalne maksimum lub szczyt na wykresie widmowym.

Formanty są charakterystycznymi składowymi częstotliwościami sygnału akustycznego wytwarzanego poprzez mowę, instrumenty muzyczne bądź śpiew. Informacje, których ludzie potrzebują do rozróżniania poszczególnych dźwięków mowy można przedstawić ilościowo, określając szczyty w widmie amplitudy lub częstotliwości.

Formant o najniższej częstotliwości nazywany również pierwszym oznacza się ''F''<sub>1</sub>, kolejna wzmocniona częstotliwość to formant drugi ''F''<sub>2</sub>, następne to formant trzeci ''F''<sub>3</sub>, czwarty ''F''<sub>4</sub> {{abbr|itd|i tak dalej}}. W większości przypadków pierwsze dwa formanty ''F''<sub>1</sub> oraz ''F''<sub>2</sub> wystarczają by zidentyfikować samogłoskę. Niektórzy fonetycy zamiast formantu ''F''<sub>2</sub> uwzględniają i podają różnicę formantów ''F''<sub>2</sub> — ''F''<sub>1</sub>.

Do naukowej analizy mowy i zjawisk fonetycznych najczęściej wykorzystuje się program [[wikipedia:Praat|Praat]].

== Samogłoski ==
<div style="float:right;">
<div style="background:transparent;">
{| cellspacing="0px" cellpadding=0 style="text-align:center; background:rgba(0,0,0,0.2); border:1px solid rgba(0,0,0,0.5); margin-top: 1em;"
|- style="text-align:center; font-size: smaller"
| style="width:70px; text-align:right;" |
| style="width:55px;" | '''Przednie'''
| style="width:60px;" |
| style="width:60px;" | '''Centralne'''
| style="width:60px;" |
| style="width:60px;" | '''Tylne'''
|-
| style="height:30px; font-size:smaller; text-align:right;"| '''Przymknięte'''
| style="height:210px;" colspan=5 rowspan=7| <div style="position:relative;">[[Plik:IPA-vowels-chart-bg.png|300px|link=]]<div style="background:transparent; position:absolute; top:0px; left:0px;">
{| style="position:relative; width:300px; height:210px; text-align:center; background:transparent; margin:0;"
|-
| style="width:300px; height:210px; text-align:center; background:transparent;" |
<div style="position:absolute; left:7%; width:2.33em; top:2%; height:1.33em;">
i • y</div>
<div style="position:absolute; left:48%; width:2.33em; top:2%; height:1.33em;">
ɨ • ʉ</div>
<div style="position:absolute; left:84%; width:3em; top:2%; height:1.33em;">
ɯ • u</div>

<div style="position:absolute; left:24%; width:2.33em; top:15%; height:1.33em;">
ɪ • ʏ</div>
<div style="position: absolute; left: 77%; width: 1.5em; top: 15%; height: 1.33em;">• ʊ</div>

<div style="position:absolute; left:20%; width:2.66em; top:30%; height:1.33em;">
e • ø</div>
<div style="position:absolute; left:53%; width:2.66em; top:30%; height:1.33em;">
ɘ • ɵ</div>
<div style="position:absolute; left:86%; width:2.66em; top:30%; height:1.33em;">
ɤ • o</div>

<div style="position:absolute; left:26%; width:2.66em; top:43%; height:1.33em;">
e̞ • ø̞</div>
<div style="position:absolute; left:59%; width:1em; top:43%; height:1.33em;">
ə</div>
<div style="position:absolute; left:86%; width:2.66em; top:43%; height:1.33em;">
ɤ̞ • o̞</div>

<div style="position:absolute; left:34%; width:2.66em; top:58%; height:1.33em;">
ɛ • œ</div>
<div style="position:absolute; left:60%; width:2.33em; top:58%; height:1.33em;">
ɜ • ɞ</div>
<div style="position:absolute; left:87%; width:2.33em; top:58%; height:1.33em;">
ʌ • ɔ</div>

<div style="position:absolute; left:39%; width:1.66em; top:72%; height:1.33em;">
æ •</div>
<div style="position:absolute; left:66%; width:1em; top:72%; height:1.33em;">
ɐ</div>

<div style="position:absolute; left:47%; width:2.66em; top:86%; height:1.33em;">
a • ɶ</div>
<div style="position:absolute; left:67%; width:1.5em; top:86%; height:1.33em;">
ä •</div>
<div style="position:absolute; left:86%; width:2.66em; top:86%; height:1.33em;">
ɑ • ɒ</div>
|}
</div></div>
|-
| style="height:30px; font-size:smaller; text-align:right;" | Prawie przymknięte
|-
| style="height:30px; font-size:smaller; text-align:right;" | '''Półprzymknięte'''
|-
| style="height:30px; font-size:smaller; text-align:right;" | Średnie
|-
| style="height:30px; font-size:smaller; text-align:right;" | '''Półotwarte'''
|-
| style="height:30px; font-size:smaller; text-align:right;" | Prawie otwarte
|-
| style="height:30px; font-size:smaller; text-align:right;" | '''Otwarte'''
|}
</div>
<small>Pary samogłosek: niezaokrąglona • zaokrąglona</small><br>
</div>
Tradycyjna analiza samogłosek różnicuje je ze względu na wysokość języka lub szczęki (oś pionowa), tylność języka (oś pozioma) oraz zaokrąglenie (udział warg w artykulacji). Te cechy są zawarte na schematycznym diagramie samogłoskowym IPA. Istnieją również dodatkowe cechy jakościowe samogłosek, takie jak nosowość czy typ fonacji.

Okazało się że takie spojrzenie na artykulację samogłosek było błędne. Pierwsi fonetycy myśląc, że opisują wysokość języka, tak naprawdę opisywali częstotliwości formantowe. IPA w swoich podręcznikach przyznaje, że diagram samogłoskowy należy traktować jako abstrakcję, a nie bezpośrednie odwzorowanie pozycji języka.

Niemniej jednak koncepcja, zgodnie z którą cechy samogłosek są określane głównie przez położenie języka i zaokrąglenie warg, jest nadal stosowana w pedagogice, ponieważ zapewnia intuicyjne wyjaśnienie, w jaki sposób rozróżnia się samogłoski. Opis samogłoski [i], który mówi, że "''język jest umiejscowiony wysoko oraz wysunięty do przodu bez zaokrąglenia warg''" jest bardziej intuicyjny i znacznie ułatwia artykulację samogłoski, niż techniczne objaśnienie "''podczas artykulacji pierwszy formant musi posiadać częstotliwość {{abbr|ok.|około}} 300 {{abbr|Hz|herców}}, zaś drugi {{abbr|ok.|około}} 2400 {{abbr|Hz|herców}}''".

Poniżej w tabeli zebrano częstotliwości pierwszych trzech formantów dorosłego mężczyzny podczas artykulacji wybranych samogłosek. Wartości te zostały zebrane przez Johna C. Wellsa około roku 1960. Warto zwrócić uwagę, że za podstawową barwę samogłoski odpowiadają wyłącznie formanty ''F''<sub>1</sub> oraz ''F''<sub>2</sub>, zaś ''F''<sub>3</sub> waha się jedynie nieznacznie.

{| class="wikitable" style="text-align:right;"
! Głoska
! ''F''<sub>1</sub> [{{abbr|Hz|herc}}]
! ''F''<sub>2</sub> [{{abbr|Hz|herc}}]
! ''F''<sub>3</sub> [{{abbr|Hz|herc}}]
|-
| style="text-align:center; | iː
| 280
| 2620
| 3380
|-
| style="text-align:center; | ɪ
| 360
| 2220
| 2960
|-
| style="text-align:center; | e
| 600
| 2060
| 2840
|-
| style="text-align:center; | æ
| 800
| 1760
| 2500
|-
| style="text-align:center; | ʌ
| 760
| 1320
| 2500
|-
| style="text-align:center; | ɑː
| 740
| 1180
| 2640
|-
| style="text-align:center; | ɒ
| 560
| 920
| 2560
|-
| style="text-align:center; | ɔː
| 480
| 760
| 2620
|-
| style="text-align:center; | ʊ
| 380
| 940
| 2300
|-
| style="text-align:center; | uː
| 320
| 920
| 2200
|-
| style="text-align:center; | ɜː
| 560
| 1480
| 2520
|}

=== Wysokość ===
Teoretycznie wysokość samogłoski odnosi się do pozycji języka w odniesieniu do podniebienia oraz stopnia obniżenia szczęki. W praktyce jednak odnosi się do pierwszego formantu (najniższej częstotliwości rezonansowej mowy) zapisywanego ''F''<sub>1</sub>. W samogłoskach przymkniętych (wysokich) takich jak [i] czy [u] pierwszy formant koreluje z ustawieniem języka blisko podniebienia, wysoko w ustach; w przypadku samogłosek otwartych (niskich) takich jak [a], ''F''<sub>1</sub> koreluje z otwarciem szczęki oraz brakiem uniesienia języka. Wysokość samogłoski jest zdefiniowana jako odwrotność wartości ''F''<sub>1</sub>: im wyższa częstotliwość pierwszego formanta, tym niższa (bardziej otwarta) samogłoska.

Przymknięte samogłoski jak [i] czy [u] przyjmują ''F''<sub>1</sub> w zakresie 230-350 {{abbr|Hz|herców}} (w zależności od długości traktu wokalnego). Samogłoska otwarta [a] posiada ''F''<sub>1</sub> w zakresie 700-1000 {{abbr|Hz|herców}}.

=== Tylność ===
Tylność (lub przedniość) samogłoski odnosi się do pozycji języka w odniesieniu do tylnej części jamy ustnej. W praktyce jednak odnosi się do drugiego formantu (drugiej najniższej częstotliwości rezonansowej) zapisywanego ''F''<sub>2</sub>. Dla samogłosek przednich jak [i] częstotliwość ''F''<sub>2</sub> jest wysoka, co przeważnie koreluje z uprzednieniem języka; w przypadku samogłosek tylnych jak [u] ''F''<sub>2</sub> jest względnie niska, co koreluje z umieszczeniem języka bliżej tylnej części jamy ustnej. Tylność samogłoski jest zdefiniowana właśnie poprzez wartość ''F''<sub>2</sub>: im wyższa częstotliwość drugiego formanta, tym bardziej przednia samogłoska.

Przednie samogłoski takie jak [i] przyjmują ''F''<sub>2</sub> w zakresie 1600-2800 {{abbr|Hz|herców}}. Samogłoska tylna [u] posiada ''F''<sub>2</sub> w zakresie 400-1000 {{abbr|Hz|herców}}.

=== Zaokrąglenie ===
{{Oddzielny|Koartykulacja#Labializacja{{!}}Koartykulacja (labializacja)}}
Zaokrąglenie polega na dodatkowej artykulacji wargowej, polegającej na zaokrągleniu warg. W przypadku samogłosek tylnych jak [u] typ zaokrąglenia jest zazwyczaj wystąjący (''protruded'', wewnątrzwargowy, ze względu na to, że wargi wystają z widoczną wewnętrzną powierzchnią), zaś w przypadku samogłosek przednich jak [y] typ zaokrąglenia jest ściśnięty (''compressed'', zewnątrzwargowy, ze względu na to, że wargi ulegają ściśnięciu i nie wystają).

Akustycznie zaokrąglone samogłoski powodują obniżenie częstotliwości ''F''<sub>2</sub>, aczkolwiek ''F''<sub>1</sub> również ulega drobnemu obniżeniu.

=== Rotyczność ===
[[Plik:Rhoticity spectrogramf.png|thumb|Spektrogram [ə] i jego rotyczny odpowiednik [ɚ] z widocznym wyraźnym obniżeniem wartości ''F''<sub>3</sub> (kolor różowy).]]
'''Samogłoska rotyczna''' (''r-coloured vowel'', ''rhotic vowel'') zwana również retrofleksyjną (''retroflex vowel'') lub wokalicznym ''r'' (''vocalic r'') to samogłoska zmodyfikowana w sposób powodujący obniżenie częstotliwości trzeciego formantu ''F''<sub>3</sub>. Samogłoski rotyczne można artykułować na różne sposoby, {{abbr|np.|na przykład}} końcówka języka może być uniesiona podczas części artykulacji.

Samogłoski rotyczne są względnie rzadkie, lecz występują w rotycznych odmianach języka angielskiego, {{abbr|np.|na przykład}} w angielszczyźnie północnoamerykańskiej. [ɚ] występuje przykładowo w słowie ''dinn'''er''''' [ˈdɪnɚ]. Podczas przejścia artykulacji z [ə] do [ɚ] ''F''<sub>3</sub> ulega obniżeniu z 2600 {{abbr|Hz|herców}} do 1800 {{abbr|Hz|herców}}.

[[Kategoria:Lingwistyka]]