Tekst źródłowy strony Przypadek (gramatyka)

{{Rzetelny artykuł}}
'''Przypadek''' – kategoria gramatyczna, przez którą odmieniają się imiona (rzeczowniki, przymiotniki, liczebniki, zaimki, imiesłowy).

== Języki indoeuropejskie ==
W języku praindoeuropejskim istniało 8 przypadków<ref>Jan Wikarjak, ''Gramatyka opisowa języka łacińskiego''</ref>. Większość języków indoeuropejskich ma ich mniej, gdyż niektóre przypadki przejęły funkcje innych. Zjawisko to nazywane jest synkretyzmem przypadków.

{| class="wikitable" border="1"
! Nazwa polska
! Nazwa łacińska
! Główna funkcja
! Pytanie
|-
| Mianownik
| Nominativus
| Podmiot
| Kto? Co?
|-
| Dopełniacz
| Genetivus
| Posiadanie
| Kogo? Czego?
|-
| Celownik
| Dativus
| Dopełnienie dalsze
| Komu? Czemu?
|-
| Biernik
| Accusativus
| Dopełnienie bliższe
| Kogo? Co?
|-
| Narzędnik
| Instrumentalis
| Okolicznik sposobu
| Z kim? Z czym?
|-
| Miejscownik
| Locativus
| Okolicznik miejsca
| O kim? O czym?
|-
| Ablatyw
| Ablativus
| Rozdzielenie
| Od kogo? Od czego?
|-
| Wołacz 
| Vocativus
| Apel
| –
|}

=== Sanskryt ===
Sanskryt zachował wszystkie 8 przypadków.

Gramatycy indyjscy jednak nie traktowali wołacza jako przypadka i wymieniali 7 przypadków w następującej kolejoności: nominativus, accusativus, instrumentalis, dativus, ablativus, genetivus, locativus. Przypadki w sanskrycie nazywane są kolejnymi liczebnikami porządkowymi<ref>Andrzej Gawroński, ''Podręcznik sanskrytu''</ref>.

=== Język polski ===
Język polski ma 7 przypadków. Nastąpił zanik ablatywu, którego funkcję przejął dopełniacz (genetivus separativus – dopełniacz rozdzielenia).

Na przykład w zdaniu „Wilk przyszedł z lasu” słowo „lasu” jest użyte w dopełniaczu, który oznacza oddzielenie (wilk wychodząc „oddzielił się” od lasu). W łacinie byłby tu użyty ablatyw („Lupus ex silva venit”; silva – ablatyw).

Ciekawą cechą języka polskiego jest użycie narzędnika w funkcji orzecznika. Podczas gdy w większości języków indoeuropejskich takie czasowniki jak „być”, „stać się” łączą się z mianownikiem, w języku polskim te czasowniki łączą się z narzędnikiem.

=== Język angielski ===
Angielski jest językiem bardziej analitycznym niż fleksyjnym, fleksja w nim w dużym stopniu zanikła. Jednak odmiana zaimków osobowych pokazuje, że w języku angielskim są 3 przypadki: nominative case (I), oblique case (me), genetive case (mine). Nominative case to mianownik, genetive case to dopełniacz. Oblique case pełni funkcje pozostałych przypadków, co pokazuje tabela niżej.

{| class="wikitable" border="1"
| Celownik
| for me
|-
| Biernik
| he loves me
|-
| Narzędnik
| with me
|-
| Miejscownik
| in me
|-
| Ablatyw
| from me
|-
| Wołacz
| o me!<ref group="!">Na przykład w wierszu [https://www.poetryfoundation.org/poems/51568/o-me-o-life ''O Me! O Life!]</ref>
|}

=== Język niemiecki ===
Język niemiecki ma 4 przypadki: mianownik (Nominativ), dopełniacz (Genitiv), celownik (Dativ), biernik (Akkusativ). Przejęły one funkcje pozostałych 4 praindoeuropejskich przypadków tak jak pokazuje tabela niżej.

{| class="wikitable" border="1"
! Nazwa niemiecka
! Nazwa polska
! Przypadki, które przejęły jego funkcję
|-
| Ablativ
| Ablatyw
| Celownik, ({{Weryfikacja|biernik?<ref group="!">{{Weryfikacja|Niemiecka Wikipedia podaje, że pewne funkcje ablatywu przejął biernik ([[wikipedia:de:Ablativ|Ablativ w de.wikipedia.org]]), co budzi pewne moje wątpliwości. Wydaje mi się, że zdecydowaną większość funkcji ablatywu (jeśli nie wszystkie) przejął celownik. Mogło być tak, że autorzy niemieckiej Wikipedii bazowali głównie na swojej znajomości łaciny, w której ablatyw przejął funkcję miejscownika. Zauważywszy, że niekiedy tam, gdzie w łacinie stoi ablatyw (w funkcji miejscownika), w niemieckim stoi biernik, mogli uznać, że biernik przejął funkcje ablatywu, jednak w rzeczywistości nie są to pierwotne funkcje ablatywu (a funkcje narzędnika – który to w łacinie jest zastąpiony, poza wyjątkami, przez ablatyw). Niemiecka Wikipedia jako jedyne zastosowanie biernika w funkcji ablatywu podaje określanie miejsca za pomocą takich przyimków jak „in”, „an”, „auf”, co jest raczej funkcją miejscownika. Niestety nie mam dostępu do lepszych źródeł na ten temat}}.</ref>}})
|-
| Instrumental
| Narzędnik
| Celownik
|-
| Vocativ
| Wołacz
| Mianownik
|-
| Lokativ
| Miejscownik
| Celownik, (dopełniacz<ref group="!">W pewnych skostniałych formach jak np. hierorts</ref>)
|}

Warto zauważyć, że niemiecka nazwa dopełniacza – Genitiv – różni się od łacińskiej nazwy (genetivus) nie tylko końcówką i wielką literą. Tam, gdzie nazwa łacińska ma „e”, nazwa niemiecka ma „i”.

== Uwagi ==
<references group="!"/>

== Przypisy ==
<references/>

[[Kategoria:Lingwistyka]]